Chăm sóc dài hạn tích hợp cho NCT tại cộng đồng thông qua CLB Liên thế hệ tự giúp nhau ở Việt Nam

Gần đây, một số địa phương đã thí điểm nâng cấp hoạt động chăm sóc của CLB theo hướng gắn với mô hình chăm sóc dài hạn cho NCT áp dụng phương pháp chăm sóc tích hợp. Một trong các Dự án nhằm thúc đẩy mô hình này là “Thúc đẩy bảo trợ xã hội và chăm sóc tích hợp và toàn diện cho người cao tuổi nhằm ứng phó với già hóa dân số” do Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) hỗ trợ thông qua HelpAge International (HAI) tại Việt Nam phối hợp với Hội NCT tỉnh Thanh Hóa thực hiện.

Hội viên NCT tham gia biểu diễn thể dục dưỡng sinh mừng ra mắt CLB Liên thế hệ tự giúp nhau.

Ở mỗi địa bàn thí điểm, Dự án đã thành lập hệ thống quản lí ca, trong đó mỗi xã/phường có 2-3 quản lí ca, đến từ Hội NCT, Trạm Y tế xã/phường, Hội Phụ nữ xã; mỗi thôn/tổ dân phố có 2 trợ lý quản lí ca, đến từ Chi hội trưởng NCT, trưởng thôn, hoặc ban chủ nhiệm CLB LTHTGN. Hệ thống quản lí ca có trách nhiệm tìm kiếm ca, sàng lọc đối tượng NCT cần chăm sóc, đánh giá nhu cầu toàn diện của NCT và xác định trọng tâm chăm sóc ưu tiên, căn cứ vào đó xây dựng kế hoạch chăm sóc chi tiết cho từng ca, cũng như kết nối với các bên liên quan để tìm kiếm các nguồn lực nhằm đáp ứng tốt nhất các nhu cầu chăm sóc đa dạng của NCT trong khả năng có thể. Các quản lí ca và trợ lí quản lí ca làm việc chặt chẽ với đội ngũ tình nguyện viên chăm sóc tại nhà của CLB (10 người) đảm bảo kế hoạch chăm sóc được thực hiện và đánh giá thường xuyên thông qua các cuộc thăm nhà và các cuộc họp quản lí ca cấp thôn/tổ dân phố hằng tháng. Tại các cuộc họp này, nhóm quản lý ca cùng các tình nguyện viên chăm sóc rà soát từng trường hợp NCT được chăm sóc, nhằm cập nhật tình hình NCT và người chăm sóc trong gia đình, từ đó có các điều chỉnh cần thiết trong kế hoạch chăm sóc. Với những vấn đề ngoài khả năng giải quyết, quản lí ca sẽ đưa lên cuộc họp Điều phối chăm sóc NCT cấp xã do Ban Điều phối chăm sóc cấp xã/phường tổ chức định kì (trưởng ban là phó chủ tịch UBND xã/phường và các thành viên là các ban, ngành, tổ chức liên quan đến công tác chăm sóc NCT, các thành phần chính là trạm y tế xã, công chức văn hóa-xã hội và Hội NCT xã. Các xã có thể mời thêm lãnh đạo Ủy ban MTTQ, Hội Phụ nữ, Hội Chữ thập đỏ, Hội Người khuyết tật, cán bộ tư pháp…

Qua thời gian thí điểm, có thể nhận thấy một số kết quả sơ bộ sau:

Phù hợp và tích hợp: Mô hình tuân thủ định hướng chính sách quốc gia về chăm sóc NCT, phù hợp với nhu cầu thực tế và tích hợp hiệu quả vào các hệ thống sẵn có (y tế, xã hội, CLB LTHTGN…) hiện có.

Hiệu quả và tác động: TNV chăm sóc được nâng cao kĩ năng, kiến thức và động lực chăm sóc nhờ các lớp tập huấn chuyên sâu. Người chăm sóc trong gia đình được các tình nguyện viên, trợ lí quản lí ca, quản lí ca hỗ trợ về kiến thức, kĩ năng chăm sóc, giải quyết các vấn đề khó khăn, hỗ trợ thêm… điều đó giúp giảm căng thẳng trong quá trình chăm sóc. Con cháu, họ hàng quan tâm hơn đến NCT khi thấy cộng đồng quan tâm; tình làng nghĩa xóm cũng được nâng cao, nhiều người đã sẵn sàng bỏ công, sức, tiền của để hỗ trợ thêm cho NCT. Thông qua mô hình, chính quyền và các ngành đã thực sự vào cuộc, với vai trò, nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể, từ đó đã hiểu rõ hơn nhu cầu và biết cách chăm sóc tốt hơn cho NCT. Nhờ vậy, NCT ốm yếu được chăm sóc toàn diện, chất lượng tốt hơn, kịp thời hơn và gánh nặng chăm sóc NCT của người chăm sóc trong gia đình cũng được giảm bớt phần nào.

Tiết kiệm chi phí: Đây là mô hình tiết kiệm được nhiều chi phí nhờ áp dụng đánh giá nhu cầu toàn diện, cá nhân hóa kế hoạch chăm sóc, can thiệp sớm và tối ưu hóa nguồn lực nhờ phối hợp đa ngành thông qua hệ thống quản lí ca và điều phối nhiệm vụ chăm sóc cho từng ngành, tổ chức của chính quyền địa phương.

Bền vững: Hoạt động chăm sóc vẫn tiếp tục sau khi Dự án thí điểm kết thúc, nhưng chủ yếu ở các địa bàn có CLB LTHTGN mạnh. Sự phối hợp giữa CLB với các ngành chỉ tiếp tục nếu UBND có văn bản chỉ đạo.

4. Bài học kinh nghiệm và khuyến nghị về nhân rộng mô hình CLB LTHTGN

Một số bài học kinh nghiệm từ các dự án đã thực hiện

Từ thực tiễn triển khai các dự án chăm sóc dài hạn tích hợp cho NCT thông qua CLB LTHTGN tại một số địa phương, có thể rút ra một số bài học quan trọng như sau:

Thứ nhất, CLB LTHTGN hoàn toàn có thể đóng vai trò như một mắt xích quan trọng của hệ sinh thái chăm sóc tại cộng đồng. Thông qua các hoạt động đa dạng như tình nguyện viên chăm sóc tại nhà, tự giúp nhau, vận động nguồn lực, chăm sóc sức khỏe hay tiếp cận quyền lợi…, CLB có thể vận động các nguồn lực tại chỗ (nhân lực, tài lực, vật lực, ...) để hỗ trợ toàn diện cho NCT, đặc biệt về chăm sóc tâm lí, xã hội và hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Thứ hai, việc hợp tác chặt chẽ và có hệ thống giữa CLB, Hội NCT với trạm y tế và các bên cung cấp dịch vụ xã hội khác tại cộng đồng, thông qua hệ thống quản lí ca, với vai trò, nhiệm vụ được chính quyền địa phương phân công, là rất cần thiết, giúp các dịch vụ chăm sóc cho NCT được tích hợp, toàn diện và đảm bảo chất lượng.

Thứ ba, chăm sóc dài hạn cho NCT tại cộng đồng sẽ không thể thành công nếu không có vai trò chỉ đạo và điều phối của chính quyền địa phương, nhằm đảm bảo sự vào cuộc của tất cả các bên liên quan (Trạm Y tế, Hội NCT, CLB và các ngành khác).

Thứ tư, cần thiết phải tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lí ca từ trạm y tế, Hội NCT, trợ lí quản lí ca về quản lí ca và kiến thức, kĩ năng chăm sóc NCT. Các TNV chăm sóc tại nhà của CLB cần được tập huấn về kiến thức, kĩ năng chăm sóc NCT. Ngoài ra, cần cung cấp vật tư, thiết bị chăm sóc cơ bản cho người chăm sóc cộng đồng, nhằm giảm áp lực và nâng cao hiệu quả chăm sóc.

Tiềm năng mở rộng mô hình trên cả nước và khuyến nghị

CLB LTHTGN qua thời gian đã được chứng minh là mô hình xã hội phù hợp, toàn diện, bền vững, huy động các nguồn lực đa dạng ngay tại cộng đồng nhằm bảo vệ, vừa chăm sóc và phát huy vai trò NCT. Các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về nhân rộng CLB đều đề cập đến sự phối hợp giữa Hội NCT và các cấp, các ngành, đặc biệt ngành y tế, trong chăm sóc sức khỏe cho NCT nói chung và chăm sóc dài hạn cho NCT nói riêng thông qua CLB. Với hơn 9.000 CLB LTHTGN trên toàn quốc và hơn 45.000 TNV chăm sóc tại nhà hiện nay, các CLB đang là bên cung cấp dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ tại nhà cho NCT lớn nhất. Với chỉ tiêu củng cố 9.000 CLB đã thành lập và thành lập mới ít nhất 12.000 CLB mới từ nay đến năm 2035, cùng các yêu cầu về mặt chất lượng trong Đề án giai đoạn tới, CLB LTHTGN sẽ được bao phủ rộng khắp các địa phương trên cả nước với chất lượng ngày càng tăng và có thể trở thành một mắt xích quan trọng tham gia tích cực cùng ngành y tế và các ngành khác thực hiện hiệu quả chăm sóc dài hạn tích hợp cho NCT tại cộng đồng.

Dưới đây là một số khuyến nghị nhằm đạt được mục tiêu trên:

Các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức được phân công cần thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình được nêu trong Đề án 1648/QĐ-TTg (2025) về nhân rộng CLB LTHTGN đến năm 2035. Có CLB mạnh thì công tác chăm sóc dài hạn tích hợp mới có kết quả và bền vững.

Ngành y tế cần hợp tác chặt chẽ với Hội NCT các cấp và các CLB trong các chương trình, đề án về chăm sóc dài hạn - coi đây là cơ hội để đầu tư và nhân rộng mô hình thí điểm phù hợp và hiệu quả này.

Cần có khung pháp lí và cơ chế tài chính cho chăm sóc dài hạn, từ đó các chương trình/đề án chăm sóc dài hạn tích hợp cho NCT tại cộng đồng để nhân rộng mô hình.

Việc nhân rộng CLB LTHTGN kết hợp thực hiện chăm sóc dài hạn, tích hợp cho NCT cùng ngành y tế và Hội NCT, dưới sự chỉ đạo, điều phối của chính quyền địa phương sẽ không chỉ giúp NCT Việt Nam sống thọ hơn mà còn sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng cuộc sống tốt hơn, góp phần xây dựng một xã hội già hóa chủ động và phát triển bền vững.