Tăng cường chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng
Bộ Y tế đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Trong dự thảo, một chương riêng được dành để quy định về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và tại cộng đồng.
Theo Dự thảo, việc chăm sóc người cao tuổi tại nhà tập trung vào trang bị kiến thức, kỹ năng phòng bệnh, phát hiện sớm và tự chăm sóc các bệnh thường gặp. Người cao tuổi và người thân cũng được hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời được tư vấn nâng cao sức khỏe thể chất, cải thiện đời sống tinh thần và duy trì các mối liên hệ xã hội.
Bên cạnh đó, người cao tuổi còn được tư vấn về quyền lợi, chính sách liên quan, cũng như được khám, chữa bệnh theo quy định của pháp luật. Việc chăm sóc tại nhà không chỉ do bản thân người cao tuổi và gia đình thực hiện mà còn có sự tham gia của lực lượng chăm sóc cộng đồng theo quy định.
 |
| Người cao tuổi được chăm sóc tại Dưỡng lão Nhân Ái |
Tận dụng nhà văn hóa làm điểm chăm sóc ban ngày
Ngoài chăm sóc tại nhà, Bộ Y tế đề xuất phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, gồm câu lạc bộ và điểm chăm sóc ban ngày.
Câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng sẽ tổ chức các hoạt động thiết thực như hướng dẫn chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, phát hiện sớm bệnh tật, tổ chức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, giải trí; đồng thời tư vấn chính sách và tạo điều kiện để người cao tuổi chia sẻ kinh nghiệm sống, phát huy vai trò trong gia đình và xã hội.
Đáng chú ý, Dự thảo đề xuất xây dựng điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng, nơi hỗ trợ chăm sóc sức khỏe và sinh hoạt cho người cao tuổi trong ngày. Các điểm này có thể tận dụng cơ sở vật chất sẵn có như nhà văn hóa, khu thể thao thôn, tổ dân phố hoặc các địa điểm phù hợp khác do chính quyền cấp xã quyết định.
Theo Bộ Y tế, mô hình này không làm phát sinh tổ chức hay biên chế mới mà sử dụng nguồn lực hiện có tại địa phương, qua đó tiết kiệm chi phí và tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất cộng đồng.
Về nhân lực, dự thảo quy định ba nhóm tham gia chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng gồm: tình nguyện viên; nhân viên y tế cơ sở như trạm y tế, cộng tác viên dân số, nhân viên y tế thôn bản; người hành nghề khám, chữa bệnh.
Những người tham gia phải đáp ứng các yêu cầu về tập huấn, đào tạo hoặc hành nghề theo quy định nhằm bảo đảm chất lượng chăm sóc cho người cao tuổi.
Đề xuất hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh cho người cao tuổi cô đơn
Về cơ chế tài chính, Bộ Y tế đề xuất Nhà nước hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh cho người cao tuổi thuộc diện cô đơn, mắc bệnh nặng và không thể đến cơ sở y tế.
Đối với những người cao tuổi khác có nhu cầu chăm sóc để duy trì sức khỏe và chức năng xã hội, chi phí sẽ do cá nhân tự chi trả.
Đối với các mô hình chăm sóc cộng đồng như điểm chăm sóc ban ngày hoặc câu lạc bộ người cao tuổi, kinh phí được bố trí từ ngân sách nhà nước kết hợp với các nguồn huy động hợp pháp khác. Tùy theo điều kiện thực tế, chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã sẽ quyết định mức hỗ trợ cụ thể.
Dự thảo cũng nhấn mạnh việc khuyến khích sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, gia đình và cá nhân trong việc đóng góp nguồn lực chăm sóc người cao tuổi. Đây được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng.
Theo định hướng của Dự thảo, hệ thống chăm sóc người cao tuổi sẽ được xây dựng theo hướng đa tầng, linh hoạt, lấy cộng đồng làm nền tảng. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi mà còn giảm áp lực cho hệ thống y tế và phát huy vai trò của nhóm dân số ngày càng gia tăng trong xã hội.
Việt Nam già hóa dân số với tốc độ nhanh
Theo Điều tra biến động dân số - kế hoạch hóa gia đình, tại thời điểm 1/4/2011, người cao tuổi ở nước ta chiếm 9,9% dân số; đến ngày 1/4/2012, tỷ lệ này tăng lên 10,2%. Như vậy, Việt Nam được coi là đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011.
Dự báo cho thấy, chỉ khoảng 20 năm sau, tỷ lệ người cao tuổi sẽ đạt 20%, tức bước sang giai đoạn “dân số già”. Đến giữa thế kỷ XXI, tỷ lệ này có thể đạt khoảng 24%, với khoảng 25 triệu người cao tuổi.
Đáng chú ý, thời gian để tỷ lệ người cao tuổi tăng từ 10% lên 20% ở nhiều quốc gia phát triển kéo dài hàng chục đến hơn một thế kỷ. Cụ thể, Pháp mất 115 năm (1865 - 1980), Thụy Điển mất 85 năm (1890 - 1975), trong khi Việt Nam chỉ khoảng 20 năm.
Vì vậy, Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á, với thời gian chuyển từ giai đoạn già hóa dân số sang dân số già chỉ khoảng 17- 20 năm.
 |
| Mô hình CLB chăm sóc sức khỏe Người cao tuổi tại cộng đồng |
Chuẩn bị cho xã hội già hóa
Theo dữ liệu dân cư quốc gia, cả nước hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số. Trong đó có khoảng 2,6 triệu người từ 80 tuổi trở lên (chiếm 15,9% tổng số người cao tuổi); 9,05 triệu người cao tuổi là nữ (chiếm 57,8%); khoảng 10,3 triệu người sống ở khu vực nông thôn (chiếm 64%).
Tuổi thọ bình quân của người Việt Nam hiện đạt 73,6 tuổi (nam 71 tuổi, nữ 76,4 tuổi). Trung bình mỗi người cao tuổi mắc từ 2 - 3 bệnh nền.
Theo dự báo dân số, chỉ số già hóa sẽ vượt ngưỡng 100 vào năm 2032, thời điểm số người cao tuổi nhiều hơn số trẻ em. Nếu như năm 2023, cứ hơn 7 người trong độ tuổi lao động hỗ trợ 1 người cao tuổi thì đến năm 2036 con số này sẽ giảm xuống còn hơn 3 người và đến năm 2049 chỉ còn hơn 2 người.
Trước những biến động lớn về cơ cấu dân số, các chuyên gia cho rằng cần tận dụng tối đa quãng thời gian còn lại của giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”.
Song song với đó, Việt Nam cần sớm chuẩn bị cho giai đoạn già hóa nhanh bằng việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, mở rộng các dịch vụ chăm sóc dài hạn, đồng thời chú trọng các mô hình chăm sóc tại nhà và dựa vào cộng đồng.
