Hành trình đi tìm công bằng của một người cao tuổi

Từ bản án sơ thẩm…

Vụ việc xuất phát từ tranh chấp quyền sử dụng đất tại phường Hiệp Bình Phước, TP Thủ Đức (cũ). Theo hồ sơ thể hiện, từ năm 1995, ông Lê Văn Ngọc đã nhận chuyển nhượng, trực tiếp san lấp, xây dựng nhà ở và quản lý khu đất này một cách công khai, liên tục và ổn định. Quá trình sử dụng đất của ông được chứng minh bằng nhiều tài liệu hành chính được lập từ giai đoạn 1999-2000 cùng với xác nhận của chính quyền địa phương thời điểm đó.

Tại Bản án sơ thẩm số: 781/2024/DS-ST ngày 25/9/2024, TAND TP Hồ Chí Minh đã xem xét toàn diện các chứng cứ khách quan trong hồ sơ vụ án và chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Ngọc. Ông Ngọc có đóng thuế sử dụng đất từ 2000 - 2012.

Ông Lê Văn Ngọc viết đơn gửi Tạp chí Người cao tuổi.

…đến kết quả khác tại phiên tòa phúc thẩm

Tuy nhiên, ngày 07/8/2025, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP Hồ Chí Minh ban hành Bản án phúc thẩm số: 55/2025/DS-PT, đảo ngược toàn bộ kết quả xét xử sơ thẩm. Theo nhận định của Hội đồng xét xử phiên tòa phúc thẩm: “Tại cấp phúc thẩm, bị đơn không cung cấp thêm một số tài liệu, chứng cứ mới như giấy mua bán nhà đất năm 1960, giấy chuyển nhượng năm 1992, công văn cơ quan Nhà nước, bản đồ đo đạc và các quyết định hành chính liên quan. Hội đồng xét xử đã xem xét các tài liệu này để làm rõ nguồn gốc, quá trình sử dụng đất tranh chấp, đồng thời đối chiếu với hồ sơ địa chính, bản án hành chính phúc thẩm năm 2003 và công văn của Sở Địa chính - Nhà đất TP Hồ Chí Minh”.

Từ đó, Hội đồng xét xử nhận định, phần diện tích 176m² mà ông Ngọc yêu cầu công nhận thực tế nằm trong thửa đất số 467 do gia đình bà Châu Thị Dực quản lý, sử dụng trước năm 1975. Do vậy, giao dịch chuyển nhượng bằng giấy tay giữa ông Chắng và ông Ngọc không đủ giá trị pháp lý.

Giấy xác nhận số 5906/TB-TA ngày 27/11/2025, “về việc tiếp nhận đơn của ông Lê Văn Ngọc đề nghị giám đốc thẩm” của TAND Tối cao

Trong khi đó, về nội dung vụ án, đại diện Viện kiểm sát cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm có đánh giá chứng cứ đầy đủ và giải quyết vụ án có căn cứ pháp luật. Tại cấp phúc thẩm, bị đơn không đưa ra được tình tiết mới có giá trị làm thay đổi bản chất vụ án. Vì vậy, Viện kiểm sát đề nghị bác kháng cáo và giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Những ý kiến còn khác nhau về đánh giá chứng cứ

Liên quan đến bản án phúc thẩm, ông Ngọc và luật sư bảo vệ quyền lợi cho rằng việc đánh giá chứng cứ trong vụ án còn một số điểm chưa thống nhất.

Về nguồn gốc thửa đất: Chứng cứ ông Ngọc viện dẫn tại tòa án cho thấy phần đất ông nhận chuyển nhượng năm 1995 thuộc thửa 468, có đầy đủ công văn, trích sao địa bộ và hồ sơ địa chính chứng minh không trùng với thửa 467. Các tài liệu hành chính đều xác nhận đất ông Ngọc nhận chuyển nhượng không liên quan đến thửa đất của gia đình bị đơn.

Kết luận giám định số 9048/KL KTHS ngày 31/07/2024 của Phòng Kỹ thuật Hình sự (Công an TP. Hồ Chí Minh) kết luận: Văn bản 154 ký không lưu trữ bản gốc mà chỉ có bản có chữ kí (sao chụp).

Mặt khác, tại phiên toà phúc thẩm, hồ sơ vụ việc thể hiện bị đơn thừa nhận việc mua bán đất và cam kết giữ bản chính giấy tờ, nhưng khi luật sư nguyên đơn yêu cầu xuất trình thì không có bản chính. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử phúc thẩm vẫn chấp nhận bản sao làm chứng cứ hợp pháp và đánh giá giá trị pháp lý. Luật sư của nguyên đơn cho rằng đây là dấu hiệu sử dụng chứng cứ chưa được kiểm chứng, ảnh hưởng đến tính khách quan trong xét xử. Một chứng cứ khác là sơ đồ hiện trạng, nhưng lại được vẽ theo hướng dẫn của bị đơn về ranh giới đất, không có kiểm chứng độc lập có thể giảm tính minh bạch trong xét xử.

Về nguyên tắc pháp lý về chứng cứ: Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định tại Điều 95 rằng chứng cứ phải được thu thập hợp pháp và kiểm chứng khách quan; Điều 96 khẳng định bản chính có giá trị pháp lý cao hơn bản sao, bản sao chỉ được chấp nhận khi có chứng thực hoặc đối chiếu với bản chính; Điều 108 yêu cầu Tòa án phải đánh giá chứng cứ toàn diện, khách quan, không thiên vị. Những quy định này cho thấy, nếu Hội đồng xét xử chấp nhận bản sao chưa được xác thực làm chứng cứ là không phù hợp với nguyên tắc pháp lý, làm giảm tính minh bạch và ảnh hưởng đến sự công bằng trong xét xử.

Ông Lê Văn Ngọc trên đất 295m2 ông nhận chuyển nhượng ngày 11/11/1995

Về sự khác biệt giữa thửa 467 và thửa 468: Hồ sơ địa chính, công văn và trích sao địa bộ đều xác định đất ông Ngọc nhận chuyển nhượng thuộc thửa 468, không liên quan đến thửa 467 của gia đình bị đơn. Bản đồ đo đạc qua các thời kỳ cho thấy ranh giới rõ ràng, không chồng lấn.

Đại diện Viện kiểm sát nêu quan điểm: Bị đơn không cung cấp được tình tiết mới có giá trị làm thay đổi bản chất vụ án, trong khi Tòa sơ thẩm đã đánh giá đầy đủ chứng cứ và có căn cứ khi giải quyết vụ án, nên đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Ông Ngọc cho biết đã tiếp tục gửi đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm.

Theo tài liệu ông cung cấp, ngày 10/10/2025, TAND Tối cao có Công văn số 4680/TANDTC-VP chuyển đơn đến Tòa Phúc thẩm tại TP Hồ Chí Minh để xem xét. Ngày 27/11/2025, cơ quan này có thông báo tiếp nhận đơn đề nghị giám đốc thẩm. Gần đây, Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao cũng có văn bản hướng dẫn ông tiếp tục thực hiện quyền khiếu nại theo thẩm quyền.

Tạp chí Người cao tuổi chuyển nội dung đơn của ông Lê Văn Ngọc đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật; đồng thời sẽ tiếp tục theo dõi, thông tin khi có diễn biến mới.