Lão nông “đánh thức” gốc tre ven sông Thu Bồn

Một tay dựng nên cơ nghiệp

Nhớ lại quãng thời gian sau tại nạn, không còn đủ sức làm những công việc nặng nhọc, ông trở về quê, học đan nong, nia, thúng, mủng bằng một tay để kiếm sống. Những năm tháng ấy, tre trở thành thứ gắn bó với cuộc đời ông như một cái duyên.

Tre ở Đại Lộc nhiều vô kể. Tre mọc dọc bờ sông, quanh vườn nhà, thành những hàng xanh rì nối dài giữa vùng “rốn lũ” Quảng Nam cũ. Người dân chủ yếu chặt tre làm cán cuốc, đòn gánh, đan lát hoặc chẻ làm củi. Không ai nghĩ những gốc tre sần sùi dưới lòng đất lại có ngày trở thành đồ nội thất cao cấp.

Ông Chánh đang đóng hàng tre mỹ nghệ tại xưởng tre của mình.

Năm 2006, một trận lũ lớn quét qua hạ lưu sông Thu Bồn. Nhiều bụi tre ven sông bị nước đánh bật gốc, nằm ngổn ngang bên bờ. Trong lúc người dân gom tre về làm củi, ông Chánh lại bị cuốn hút bởi những bộ rễ ngoằn ngoèo cùng hình dáng kỳ lạ của các gốc tre già.

Ông nhớ như in cảm giác lần đầu ngồi trước một gốc tre bật rễ sau lũ. Những đường cong tự nhiên, lớp rễ chằng chịt khiến ông có cảm giác như đang nhìn một tác phẩm điêu khắc. Ông xin người dân mang các gốc tre về chất đầy quanh nhà. Hàng xóm thấy vậy chỉ cười, cho rằng ông “gàn”. Nhưng chính từ những gốc tre bị bỏ đi ấy, cuộc đời ông bắt đầu sang một hướng khác.

Không học qua trường lớp mỹ thuật hay nghề mộc chuyên nghiệp, ông tự mày mò phác thảo ý tưởng chế tác bàn ghế từ gốc tre. Chỉ với một tay trái cùng vài dụng cụ thô sơ, ông kiên trì đục đẽo, ghép nối từng chi tiết. Hai tháng sau, bộ salon tre đầu tiên hoàn thành. Bộ bàn ghế không bóng bẩy như đồ gỗ công nghiệp, nhưng mang vẻ mộc mạc rất riêng. Những đường rễ tự nhiên tạo cảm giác vừa thô ráp vừa nghệ thuật. Người dân quanh vùng kéo tới xem ngày một đông.

Ông Chánh (áo hoa) chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tại buổi lễ Tổng kết hoạt động và tôn vinh các nghệ nhân đầu năm 2026.

Từ bộ salon đầu tiên, ông Chánh bước vào hành trình gắn bó với nghề chế tác gốc tre suốt gần 20 năm qua. Xưởng tre của ông nằm giữa vùng quê ven sông, lúc nào cũng chất đầy những gốc tre già vừa đào lên còn lấm bùn đất. Thế nhưng sản phẩm hoàn thiện lại hiếm khi có sẵn, bởi làm xong bộ nào khách tới lấy bộ đó. Mỗi năm, ông chế tác khoảng 8-10 bộ salon tre cùng nhiều sản phẩm khác như giường, tủ, bàn trang điểm, nôi em bé, kệ tivi, chõng tre, am thờ… Tùy độ khó và kích thước, mỗi bộ có giá từ vài chục đến hơn 80 triệu đồng. Có năm, ông bán hơn 10 bộ salon, thu về trên 500 triệu đồng.

Từ gốc tre thành thương hiệu

Theo ông Chánh, giá trị lớn nhất của sản phẩm không nằm ở nguyên liệu mà ở công sức và sự kiên trì. Bởi để hoàn thiện một bộ bàn ghế tre, người thợ phải trải qua rất nhiều công đoạn khắt khe. Nguyên liệu được chọn là phần “tre củ” - đoạn gốc nằm sâu dưới đất, có nhiều rễ chằng chịt. Ông chỉ đào tre vào khoảng tháng 11 đến tháng Chạp Âm lịch, khi cây tre ngừng ra măng và đạt độ cứng tốt nhất.

Tre sau khi đào lên không đem chế tác ngay mà phải nhấn chìm dưới bùn non từ hai đến ba tháng để chống mối mọt. Sau đó, tre được phơi khô, sấy kỹ rồi mới bắt đầu đục đẽo, ghép nối. Điều đặc biệt là ông hạn chế dùng đinh vít kim loại. Các mối nối chủ yếu được ghép bằng chốt tre để tránh rỉ sét và giữ độ bền tự nhiên cho sản phẩm…

Dù nổi tiếng với thương hiệu đồ tre độc đáo, ông Chánh cho biết nghề này không dễ theo đuổi. Nhiều thợ mộc lành nghề từng đến học việc nhưng rồi bỏ cuộc giữa chừng vì công việc quá vất vả. Chế tác tre khó hơn gỗ ở chỗ mỗi gốc tre có hình dáng khác nhau, không theo khuôn mẫu cố định. Người làm phải có mắt thẩm mỹ để nhìn ra hình hài sản phẩm từ những khối tre thô ráp. Với ông Chánh, mỗi gốc tre đều có “linh hồn” riêng. Ông không cố ép chúng thành hình mà tìm cách giữ lại tối đa vẻ tự nhiên của bộ rễ, thân và các đường cong vốn có.

Có lẽ vì vậy mà mỗi món đồ trong xưởng ông đều mang nét riêng, không bộ nào giống bộ nào.

Nhiều khách từ Hội An, Đà Nẵng, Bình Định tìm đến đặt hàng để trang trí nhà hàng, resort theo phong cách gần gũi thiên nhiên. Không ít du khách nước ngoài khi ghé xưởng đã bất ngờ trước khả năng “hóa thân” của những gốc tre quê. Có người đặt mua hàng chục sản phẩm để mang ra nước ngoài. Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất với ông là bộ salon tre được hội đồng hương Đại Lộc tại TP Hồ Chí Minh mua với giá hơn 30 triệu đồng. Sau đó, bộ bàn ghế được đưa ra đấu giá gây quỹ từ thiện và chốt ở mức 120 triệu đồng…

Ở tuổi ngoài 60, người đàn ông một tay ấy vẫn ngày ngày cần mẫn trong xưởng tre. Ông dùng chân để giữ vật liệu, dùng tay trái cầm máy mài, máy đục, kiên trì hoàn thiện từng chi tiết nhỏ chế tác “củ tre” ra thế giới, làm nên một câu chuyện đẹp từ tre Việt.

Không chỉ là chuyện làm giàu từ nghề lạ, đó còn là hành trình của một con người không chịu đầu hàng số phận, kiên trì biến những điều thô ráp, xù xì nhất thành giá trị bằng chính bàn tay còn lại của mình.