Trăn trở văn hóa đọc

“Học! Học nữa! Học mãi!”, “Học suốt đời!” - các bậc tiền bối từng khuyên mọi người dân như vậy. Thầy đồ xưa dạy học trò: “Ngọc bất trác bất thành khí. Nhân bất học bất tri lí” (ý rằng hòn ngọc không mài giũa không thành ngọc quý, con người không học sao có được sự hiểu biết).

Nhưng học ở đâu, học thế nào? Tỉ phú Bill Gates cho rằng: “Nhà trường chỉ cho ta chiếc chìa khóa của tri thức, còn học trong cuộc sống là công việc cả đời”.

Học trong sách. Học ở ngoài đời, suy cho cùng cũng được đúc kết vào sách vở. Sách là sản phẩm văn hóa, tinh thần của con người, là kho tàng tri thức của nhân loại. Lênin từng viết: “Không có sách thì không có tri thức. Không có tri thức thì không có Chủ nghĩa xã hội”. Đọc sách một mặt nâng cao nhận thức, mặt khác giúp con người ta hướng tới chân - thiện - mĩ. Nhà văn Pháp Huy-gô viết: “Đọc sách tạo ra niềm vui cao sang cho con người; đem lại cho con người vẻ vang và tài năng”.

Người cao tuổi ở TP. Quảng Ngãi đọc sách báo tại Thư viện tỉnh.

Đọc sách quan trọng và bổ ích là vậy, tiếc rằng ý thức về văn hóa đọc của không ít người hiện nay chưa được coi trọng. Ở lứa tuổi học sinh thì vấn nạn “dạy thêm, học thêm” choán quá nhiều thời gian, khiến các em không còn hứng thú tìm đến sách. Còn ở người lớn, theo một khảo sát gần đây, Việt Nam chỉ có 30% số người đọc sách thường xuyên, 26% không đọc và 44% thỉnh thoảng đọc. Thời gian dành cho đọc sách của người Việt chỉ khoảng 1 giờ, thuộc nhóm thấp nhất thế giới và bình quân sức đọc của người Việt chưa được 1 cuốn sách/năm.

Nhớ lại thời kì miền Bắc xây dựng CNXH, một hiệu cắt tóc bên đường cũng có rất nhiều sách, truyện cho khách đọc. Đi đến thành phố, thị xã, thậm chí cả thị trấn nào cũng thấy có “Hiệu sách Nhân dân”, “Quốc doanh phát hành sách”, thư viện thì luôn đông người… Ngày nay những hình ảnh này không còn mấy. Nơi nào còn thì vị trí đầu quầy được ưu tiên cho mặt hàng văn phòng phẩm, lịch treo tường. Sách thường nằm khiêm nhường tít sâu bên trong.

Tôi vẫn còn nhớ như in phong trào đọc sách trong thanh niên, học sinh sau ngày hòa bình lập lại. Ngày ấy chưa có nhiều tờ báo như bây giờ. Chúng tôi chuyền tay nhau tập san (nay là tạp chí) Văn nghệ Quân đội, vì trong đó có nhiều truyện ngắn hay, hấp dẫn. Những cuốn “Thép đã tôi thế đấy!”, “Ruồi trâu”, “Sông Đông êm đềm”... luôn nhàu bóng mồ hôi do chuyền tay nhiều người. Đến thời chống

Mỹ, những tác phẩm “Sống như anh”, “Cái sân gạch”, “Chuyện thường ngày ở huyện”… là những cuốn sách “gối đầu giường” của giới trẻ.

Ngẫm xưa, nghĩ nay mà thấy trăn trở! Cũng may là Đảng, Chính phủ đã nhìn thấy “căn bệnh” lười đọc sách này, kịp thời “bắt mạch, bốc thuốc”. Ngày 22/2/2014, Thủ tướng Chính phủ đã kí Quyết định số 284/QĐ-TTg, lấy ngày 21/4 hằng năm là “Ngày sách Việt Nam” nhằm khơi lại, tôn vinh văn hóa đọc.

Nhưng, để chủ trương giàu nhân văn này đi vào cuộc sống là một nhiệm vụ khó khăn phức tạp. Đây là trách nhiệm không chỉ của cơ quan quản lí văn hóa mà còn của cả nhà trường, gia đình và toàn xã hội.