Vở chèo cổ “Trương Viên”: Hành trình trở về kí ức của người cao tuổi

Đề cao giá trị gia đình

“Trương Viên” là 1 trong 7 vở chèo cổ kinh điển của nghệ thuật sân khấu chèo, tạo ra sức ảnh hưởng cho các vở chèo và các làn điệu chèo sau này. Vở chèo đề cao những giá trị gia đình được NCT hết sức quan tâm.

Đây là vở diễn mà hầu hết các đơn vị nghệ thuật chèo trong cả nước đều dàn dựng. Rất nhiều bản dựng với nhiều thế hệ nghệ sĩ tham gia diễn xuất và đa phần đều tạo được tiếng vang.

Nội dung vở chèo cổ Trương Viên đề cao giá trị đạo đức gia đình

Nội dung câu chuyện kể về chàng trai Trương Viên quê đất Võ Lăng, văn võ toàn tài. Chàng kết hôn cùng Thị Phương, người con gái công dung ngôn hạnh vẹn toàn của Lưu Tể tướng đã hồi hưu. Giữa lúc chàng đang dùi mài kinh sử chuẩn bị khoa thi sắp tới, giữa lúc tình nghĩa vợ chồng đang nồng ấm, thì đất nước có giặc. Được vua ban chiếu mời ra giúp nước, chàng từ biệt mẹ già, vợ trẻ ra chiến trường.

Bắt đầu từ đây, trong cảnh chạy giặc, Thị Phương, vợ chàng, đã dắt mẹ chồng đi trốn, lưu lạc suốt 18 năm. Hai người đàn bà đã bị quỷ dữ trong rừng sâu đòi hút máu, song may nhờ người vợ quỷ còn chút nhân tính mà tha mạng. Tiếp đó, họ lại bị hổ dữ đòi ăn thịt. Thị Phương tình nguyện dâng miếng thịt nơi cánh tay để cứu mẹ chồng. Tấm lòng ấy đã cảm hóa được cả thú dữ, hổ tha mạng cho hai mẹ con.

Rồi nàng tình nguyện hiến dâng đôi mắt mình cho Sơn Thần làm thuốc chữa cho mẹ. Để có cách sinh nhai, Ngọc Hoàng sai Chúa Tiên xuống dạy nàng nghề đàn hát. Thắng trận trở về, Trương Viên chối từ vinh hiển, xin về quê cũ tìm mẹ già và vợ. Trên chính nền đất ngôi nhà năm xưa, chàng gặp lại hai mẹ con bà hát xẩm. Qua tiếng hát ai oán, dồn nén của số phận, cuộc đời, chàng đã nhận ra mẹ và vợ. Ngày đoàn tụ như một phép màu, nhờ ngọc lưu ly, đôi mắt của Thị Phương sáng lại như xưa...

Một cảnh trong vở Trương Viên

Từ câu chuyện, vở chèo đề cao những giá trị đạo đức gia đình: Lòng hiếu thảo; sự thủy chung, son sắt; bài học về lòng tin và tinh thần bao dung… Có thể thấy, những thông điệp này rất gần gũi với NCT - những người đã trải qua đủ thăng trầm và luôn mong con cháu giữ đạo nghĩa.

Vì sao NCT nên xem “Trương Viên”?

Khi thưởng thức “Trương Viên”, NCT dường như được gợi lại ký ức tuổi trẻ. Khi xem xong vở “Trương Viên”, ông Trần Văn Khánh, 78 tuổi, quê ở đất chèo Thái Bình cũ, nói: “Dường như tôi được sống lại tuổi thơ, nhớ lại những buổi tối cả làng quây quần dưới ánh đèn dầu, nghe tiếng hát chèo vang khắp xóm. Có những thứ tưởng đã quên lãng, vậy mà chèo cổ lại giữ được cho mình”.

Có thể nói, việc xem lại vở chèo cổ “Trương Viên” giúp NCT kết nối với quá khứ, nuôi dưỡng những ký ức đẹp và giữ gìn nếp sinh hoạt văn hóa đã từng gắn bó cả đời với họ. Đặc biệt, với nội dung của vở chèo là đề cao các giá trị đạo đức gia đình, giữ nền nếp gia phong, nhân vật Trương Viên dù nghèo khó vẫn một lòng với vợ, coi trọng chữ nghĩa hơn bổng lộc. Đây là những giá trị đạo đức mà NCT trân trọng và muốn truyền lại cho con cháu.

Bên cạnh đó, với sự hiểu biết và vốn sống phong phú, khi xem “Trương Viên”, NCT cảm nhận trọn vẹn cái hay trong lời hát, động tác, cách hóa trang của vở chèo cổ mà khán giả trẻ có thể bỏ qua.

Mỗi khán giả thưởng thức “Trương Viên” đều đáng trân trọng, nhưng việc NCT đến xem và dẫn theo con cháu chính là nhân tố giúp nghệ thuật chèo cổ duy trì sức sống. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, đi xem chèo cổ không chỉ là hoạt động giải trí mà còn là nghi thức truyền lửa, truyền ký ức và thói quen thưởng thức nghệ thuật truyền thống từ đời này sang đời khác.