Bảo vệ người cao tuổi trước tội phạm công nghệ

Tháng 3/2025, Công an TP Hồ Chí Minh tiếp nhận trình báo của một cụ bà 72 tuổi ở quận Gò Vấp bị lừa hơn 1,2 tỷ đồng. Kẻ gian giả danh cán bộ công an, gọi điện thông báo bà liên quan đến đường dây rửa tiền, đe dọa có thể bị bắt giữ nếu không hợp tác. Chúng yêu cầu bà giữ bí mật, liên tục gây áp lực tâm lý và hướng dẫn chuyển tiền vào các tài khoản “phục vụ điều tra”. Do hoảng sợ, thiếu hiểu biết về thủ đoạn mạo danh, tin lời hứa hoàn tiền, bà đã làm theo trong 3 ngày liên tiếp. Tương tự tại Nghệ An, cụ ông 68 tuổi mất 350 triệu vì tin cuộc gọi giả giọng con gặp nạn. Cuối 2025, bà Lê Phương Liên suýt mất 200 triệu do tin nhắn giả mạo công an, may được ngăn chặn kịp thời.

Mỗi gia đình cần giúp NCT ghi nhớ những nguyên tắc quan trọng để tránh bị lừa đảo qua mạng.

Không khó để bắt gặp những câu chuyện “suýt mất trắng” hay “trắng tay trong tích tắc” giữa đời sống hôm nay. Chỉ một cuộc gọi tự xưng cơ quan chức năng, hay lời báo tin con cháu gặp nạn, nhiều NCT đã vội vã chuyển tiền mà không kịp kiểm chứng. Những kịch bản lừa đảo tưởng như cũ kỹ nhưng liên tục được biến tướng, thậm chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giả giọng nói, tạo tình huống như thật. Điểm chung là đánh trúng nỗi lo và tình cảm gia đình. Khi nghe đến “công an”, “tai nạn”, nhiều người rơi vào hoảng loạn, mất bình tĩnh, trong khi kỹ năng nhận diện rủi ro công nghệ còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, NCT không chỉ là “mục tiêu dễ tiếp cận” mà còn là “đối tượng hấp dẫn” của tội phạm mạng. Phần lớn họ có khoản tích lũy nhất định nhưng lại hạn chế trong việc cập nhật thông tin cảnh báo. Lợi dụng điều này, các đối tượng liên tục biến hóa chiêu trò: Giả danh nhân viên điện lực, ngân hàng, bảo hiểm; yêu cầu cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân để “cập nhật dữ liệu”; hoặc dụ dỗ cài đặt ứng dụng chứa mã độc. Chỉ một thao tác thiếu cảnh giác, tài khoản có thể bị chiếm đoạt trong vài phút.

Trước thực trạng lừa đảo gia tăng, để bảo vệ NCT cần những hành động cụ thể, bắt đầu từ gia đình. Con cháu nên thường xuyên trao đổi, giúp người lớn tuổi nhận diện dấu hiệu bất thường trong các cuộc gọi, tin nhắn. Điều quan trọng cần ghi nhớ là không cơ quan nào yêu cầu chuyển tiền hay cung cấp mật khẩu, mã OTP qua điện thoại. Mỗi gia đình cũng nên thống nhất cách xác minh thông tin khi có tình huống khẩn cấp. Đồng thời, hỗ trợ cài đặt chặn cuộc gọi rác, giới hạn giao dịch và kiểm soát ứng dụng để giảm thiểu rủi ro.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Phan Văn Hùng nhấn mạnh cần tăng cường tuyên truyền, tập huấn kỹ năng số phù hợp cho NCT, giúp họ tự tin nhận diện và phòng tránh rủi ro. Quan trọng là thay đổi nhận thức: NCT là một phần của xã hội số. Khi gặp dấu hiệu lừa đảo, cần bình tĩnh ngắt liên lạc, chặn và báo cáo; lưu lại thông tin để trình báo cơ quan chức năng. Chủ động tìm hiểu cảnh báo, nâng cao cảnh giác sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ tài sản, cuộc sống an toàn, bền vững.