Ở nước ta, trung bình một tháng, mỗi gia đình dùng 1kg túi ni lông và nhiều đồ dùng nhựa, bao xốp. Một năm cả nước thải ra môi trường 1,8 - 2 triệu tấn (750.000 tấn thải ra biển). Theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam, năm 1990 tiêu thụ bình quân 3,8 kg nhựa/người/năm, những năm gần đây tăng lên 41kg/người/năm. Hai TP Hồ Chí Minh, Hà Nội mỗi tháng tiêu thụ 25.000 tấn bao xốp, thải ra 8.000 tấn rác thải nhựa. Ngành sữa mỗi năm tiêu thụ 8 tỉ ống hút chưa kể vỏ hộp, túi đựng. Hàng triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, trong đó 80% xử lí dạng chôn lấp, còn lại thải ra môi trường, tỉ lệ tái chế cực kì thấp.
Trên thế giới, cứ một phút có 1 triệu chai nhựa được bán ra, mỗi năm có 5.000 tỉ túi ni lông được tiêu thụ rồi thải ra môi trường 300 triệu tấn rác thải, đủ để phủ kín 4 lần bề mặt trái đất. Hội nghị quốc tế Davos ở Thụy Sĩ ước tính đến năm 2050 trọng lượng rác thải nhựa đổ xuống biển sẽ nhiều hơn lượng cá, đe dọa cực kì nghiêm trọng đến hệ sinh thái, môi trường đại dương...
Đồ nhựa nguy hiểm ở chỗ là khó phân hủy trong điều kiện tự nhiên, ít nhất mất 400 năm đến 1.000 năm nhựa mới phân hủy hết. Đặc biệt, túi ni lông chôn lấp trong đất sẽ làm thay đổi tính chất vật lí của đất, gây xói mòn, khiến đất không giữ được nước, cản trở quá trình sinh trưởng của cây trồng. Còn khi phân hủy nó vụn thành các hạt vi nhựa nhỏ li ti, xâm nhập vào các loài sinh vật biển. Con người sử dụng hải sản sẽ bị những hạt vi nhựa đi vào cơ thể, mạch máu, hệ bạch huyết, vào gan. Còn nếu đem đốt, nhựa sẽ tạo ra khí thải có các chất dễ gây ngộ độc, làm ngất, khó thở, ho, ảnh hưởng tuyến nội tiết, giảm khả năng miễn dịch, gây rối loạn chức năng, gây ung thư cho người và dị tật cho trẻ sơ sinh…
 |
| Ảnh minh họa |
Nhiều năm qua, Liên Hợp Quốc chọn chủ đề “Giải quyết ô nhiễm nhựa và túi ni lông”. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2019, nguyên thủ các nước (trong đó có Việt Nam) và lãnh đạo các Tập đoàn đa quốc gia đã mạnh mẽ cam kết hành động chống thảm họa rác thải nhựa, cam kết đến năm 2030 toàn cầu không còn rác thải nhựa.
Ở nước ta, Thủ tướng Chính phủ kí Quyết định số 582/QĐ-TTg ngày 11/4/2013 phê duyệt đề án “Tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường do sử dụng túi ni lông khó phân hủy trong sinh hoạt đến năm 2020”, đề ra mục tiêu giảm 65% khối lượng túi ni lông khó phân hủy sử dụng tại các siêu thị, trung tâm thương mại so với năm 2010.
Tại Lễ ra quân toàn quốc phong trào “chống rác thải nhựa” năm 2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Rác thải nhựa đang hàng ngày, hàng giờ tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, môi trường sống, sức khỏe con người và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia”. Thủ tướng nêu ra mục tiêu đến năm 2021, ở đô thị, các cửa hàng, chợ không sử dụng đồ nhựa dùng một lần; đến năm 2025, cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Theo đó, Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia, Việt Nam nêu mục tiêu đến năm 2020 giảm 50% lượng ni lông khó phân hủy sử dụng tại các khu chợ dân sinh. Bộ Tài nguyên và Môi trường đang thực hiện Đề án “Tăng cường quản lí rác thải nhựa ở Việt Nam” và chỉ đạo thực hiện Đề án “Xây dựng Trung tâm quốc tế về rác thải nhựa đại dương”. Tuy nhiên, chương trình đó, mong muốn đó chỉ nằm trong ý chí của các nhà hoạch định chiến lược, bởi không đạt mục tiêu.
Khi phát động, Bộ Tài nguyên và Mội trường, nhiều tổ chức, đoàn thể, các hiệp hội hăng hái kí kết hành động hưởng ứng nhưng đến nay chuyển biến không đáng kể. Điều quan trọng là Nhà nước phải thực thi bằng pháp luật, có cơ chế, chính sách, tiến hành đồng bộ với các giải pháp căn cơ để chương trình khả thi.
Tình trạng hàng loạt doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất đồ nhựa vẫn tồn tại, không giảm. Mỗi năm nước ta nhập khẩu khoảng 5,5 đến 7 triệu tấn nguyên liệu nhựa với tổng giá trị kim ngạch từ 8 đến 9,5 tỉ USD. Trong khi đó chưa phát triển công nghiệp tái chế và công nghệ phân loại rác. Ở TP Hồ Chí Minh mỗi năm thải ra 250.000-300.000 tấn rác thải nhựa chỉ có 20 đến 25% được chôn lấp, một phần nhỏ tái chế còn lại thải ra môi trường, đổ xuống biển. Các doanh nghiệp tái chế đều nhỏ, công nghệ lỗi thời, hiệu quả thấp, chi phí sản xuất cao. Hệ lụy là hoạt động tái chế càng làm ô nhiễm thêm do chất độc hại thải ra trong quá trình tẩy rửa, xả trực tiếp vào không khí, nguồn nước (nhất là các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề…) khiến cho người dân sống lân cận bị ảnh hưởng nghiêm trọng về sức khỏe, mầm bệnh hiểm nghèo phát sinh.
Năm 2010, các đại dương hứng chịu 8 triệu tấn rác thải nhựa. Tới năm 2025 lượng rác thải nhựa ở biển có thể lên tới 155 triệu tấn. Nhiều vùng biển đang bị ô nhiễm nặng chủ yếu do rác thải nhựa gây nên. Biển Đông cũng đang chịu ảnh hưởng đáng kể do tình trạng suy thoái tài nguyên và ô nhiễm đại dương.
Rác thải nhựa từ đời sống sinh hoạt, từ hoạt động công nghiệp, từ y tế, từ hàng hóa nhập khẩu… sẽ không còn là rác thải nếu con người coi nó là tài nguyên, đặt nó trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Ngay từ bây giờ, nếu con người không từ bỏ thói quen sử dụng túi ni lông, đồ nhựa một lần thì mai kia sẽ là thảm họa cho đại dương và có nguy cơ giết chết biển.
