Để sếu đầu đỏ trở lại “mái nhà xưa”

Khi Vườn QGTC ngày càng vắng sếu đầu đỏ

Vườn QGTC có diện tích 7.313ha. Đây là mô hình thu nhỏ cảnh quan thiên nhiên của vùng Đồng Tháp Mười nguyên sơ và là nơi trú ngụ của trên 150 loài cá nước ngọt, 191 loài thực vật bậc cao cùng nhiều loài lưỡng cư, bò sát và các phiêu sinh vật khác; có 231 loài chim quý hiếm; gần 3.000ha tràm, hàng chục ha hoa vàng đầu ấn và cả ngàn ha lúa trời, sen, súng, cỏ, năn...

Vườn QGTC được chia thành 5 phân khu chức năng từ khu A1 đến khu A5. Trong các phân khu có nhiều bãi cỏ năn là nguồn thức ăn ưa thích của loài sếu đầu đỏ, cổ trụi - một loài chim quý hiếm đang được thế giới bảo vệ.

Tuy nhiên, trong 10 năm qua, sếu đầu đỏ ở Việt Nam đã suy giảm rõ rệt. Nếu như vào thập niên 90 của thế kỉ XX, tại Vườn QGTC xuất hiện cả ngàn cá thể sếu đầu đỏ kiếm ăn, bay lượn, múa hót vang trời trên vùng đất Tràm Chim thì từ năm 2021, ở khu Ramsar Tràm Chim chỉ xuất hiện có 3 cá thể sếu, và từ tháng 4/2024 đến 4/2025, sếu đầu đỏ chỉ bay ngang Vườn QGTC 2 lần (lần 1 có 4 con và lần 2 có 7 con).

Các lãnh đạo và đại biểu thực hiện nghi thức cho sếu ăn cỏ năng tại Lễ công bố Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn QGTC.

Khi còn làm Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, ông Lê Quốc Phong (nay là Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP Hồ Chí Minh) đã nhiều lần đến Vườn QGTC để khảo sát, nắm bắt tình hình, chỉ đạo tháo gỡ khó khăn kịp thời để thực hiện Đề án theo đúng tiến độ đề ra. Ông Phong cho biết: Dự án bảo tồn và phát triển đàn sếu đầu đỏ tại Vườn QGTC có ý nghĩa rất quan trọng và thiết thực, vừa phục hồi đàn sếu tự nhiên, vừa xây dựng cánh đồng sản xuất lúa hữu cơ và quảng bá du lịch.

Đẩy nhanh tiến độ thực hiện Dự án

Qua khảo sát thực tế, ông Phong yêu cầu Vườn QGTC vẽ lại bản đồ, đánh giá diễn biến mức nước lũ từ 10 năm trở lại đây; chọn những người dân địa phương am hiểu về Vườn để tập huấn làm cộng tác bảo tồn hệ sinh thái động thực vật của Vườn QGTC; thiết kế lại tour, tuyến và thời gian thích hợp để du khách trải nghiệm; tạo điểm môi trường sống, phục hồi bãi năng kim, lúa ma… cho sếu ăn, sinh hoạt và sinh sản. Sau đó, mở rộng ra nhiều điểm để giữ chân sếu và nhân đàn; giữ nguyên rừng tràm đã trồng, xem xét tỉa thưa tràm tái sinh tạo cảnh quan môi trường thông thoáng làm bãi đáp cho sếu…

Thăm một số hộ dân làm lúa hữu cơ vùng đệm, Bí thư Tỉnh ủy cổ vũ nông dân canh tác lúa theo hướng hữu cơ. Điều đáng mừng là đến nay đã có 40 hộ nông dân sản xuất lúa theo hướng hữu cơ, sinh thái, với tổng diện tích 299,5ha. Đây là tín hiệu vui, khi người dân đang dần thay đổi nhận thức, từng bước chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất lúa theo hướng hữu cơ, sinh thái.

Ông Lê Quốc Phong - Phó Bí thư TT Thành ủy TPHCM- Nguyên Bí thư Tỉnh ủy ĐT khảo sát trong Vườn QGTC

Tiến sĩ Nguyễn Hoài Bảo, giảng viên Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Giám đốc Công ty du lịch Wildbird Tràm Chim đã liên kết thu mua sản lượng lúa của nông dân nơi đây để làm ra sản phẩm “gạo SENTA” bán ra thị trường, chia sẻ: “Chúng ta cũng đã thấy tại sao gạo chúng ta bán được có 2 - 3 đô la/kg, khi vào thị trường tiêu dùng, trong khi đó một số nơi khác có thể bán 10 - 15 đô la/kg. Mong muốn chúng ta có thể tạo ra giá trị có thể cạnh tranh hơn, có nhiều lợi thế hơn, và chúng ta có thể kể cho thế giới chuyện người dân Việt Nam làm ra lúa gạo thân thiện môi trường, có trách nhiệm với xã hội”.

Trong chuyến thăm các hộ dân làm lúa hữu cơ vùng đệm, ông Lê Minh Hoan, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ: “Từ một sáng kiến, cách làm hay của nông dân trong nuôi cá đồng, trồng lúa sạch cho đến việc mở rộng cánh đồng sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, phát thải thấp đã tích hợp đa giá trị cho người nông dân, nâng cao thu nhập trên cùng diện tích, thân thiện với môi trường sinh thái...”.

Đưa đàn sếu trở về

Với những nỗ lực và quyết tâm đưa đàn sếu đầu đỏ về lại “mái nhà xưa”, ngày 12/12/2024, tỉnh Đồng Tháp đã công bố Đề án Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn QGTC, giai đoạn 2022 - 2032. Đây là đề án mang tầm vóc quốc tế, do đó cần sự chung tay của cả cộng đồng. Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh: Tỉnh Đồng Tháp nói riêng và Việt Nam nói chung sẽ thực hiện thành công các mục tiêu của Đề án. Để từ chính mảnh đất này, sếu đầu đỏ sẽ sống và sinh sôi ở môi trường tự nhiên. Sự phát triển của sếu đầu đỏ sẽ là nguồn cảm hứng mới cho du lịch Đồng Tháp và góp phần cho những mục tiêu nông nghiệp sinh thái phát triển bền vững sau này.

Với tầm quan trọng của việc bảo tồn loài sếu, các tổ chức bảo vệ môi trường thế giới đã đồng hành với tỉnh Đồng Tháp thực hiện Đề án. Đối với Dự án sản xuất lúa hữu cơ tại vùng đệm, mô hình “Sản xuất lúa sinh thái kết hợp bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ” đã cho bà con thu lợi nhuận cao. Từ đó, nông dân rất đồng tình với địa phương mở rộng quy mô thực hiện mô hình, tạo môi trường sinh thái quanh khu vực phát triển của đàn sếu.

Sếu đầu đỏ

Ngày 20/4/2025, tại Vườn QGTC, UBND tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức tiếp nhận 6 cá thể sếu đầu đỏ khoảng 7 tháng tuổi (3 cá thể trống và 3 cá thể mái). Đến nay, các cá thể sếu đầu đỏ đã thích nghi với môi trường sống ở Vườn QGTC và hệ sinh thái của Vườn cũng đã phục hồi rất ngoạn mục.

Ông Đoàn Văn Nhanh, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Vườn QGTC cho biết: “Bằng nhiều giải pháp đồng bộ, hơn 2 năm qua, chúng tôi đã phục hồi được khoảng 100ha ở khu vực vùng lõi của Vườn. Đây là tiền đề quan trọng cho việc chủ động chuẩn bị nguồn thức ăn thiên nhiên ưa thích cho sếu đầu đỏ”.

Tiến sĩ Trần Triết, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á, Hội Sếu Quốc tế bày tỏ: Sự thay đổi của hệ thực vật đặc hữu tại Vườn QGTC cho thấy việc quản lí nước ở đây đang đi đúng hướng, giúp các loài thực vật bản địa phục hồi và phát triển một cách tự nhiên, với lúa ma, hoa nhĩ cán tím, nhĩ cán vàng, bông súng trắng đã mọc đầy khắp... Cho thấy môi trường nước đã cải thiện rõ rệt giống với vùng Đồng Tháp Mười xưa…

Dự kiến, năm 2026, sẽ tiếp nhận 8 cá thể sếu đầu đỏ từ Thái Lan. Đây là sự kiện mang ý nghĩa đặc biệt nhân kỉ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan.

Với biết bao nỗ lực, những cá thể sếu đầu đỏ đầu tiên đã trở về “mái nhà xưa” và thích nghi tốt. Đề án Bảo tồn sếu đầu đỏ tại Vườn QGTC là cánh cửa để Đồng Tháp xây dựng thành công môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp; rạng danh vùng đất Sen Hồng.