Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung: Khủng hoảng eo biển Hormuz ra sao?

Iran thúc đẩy cơ chế kiểm soát mới

Tehran đang xúc tiến việc chính thức hóa quyền kiểm soát eo biển Hormuz thông qua một “cơ chế chuyên nghiệp” nhằm điều phối hoạt động hàng hải trong khu vực.

“Các khoản phí cần thiết sẽ được thu đối với những dịch vụ chuyên biệt được cung cấp theo cơ chế này”, ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội ngày 16/5.

Theo ông Azizi, chỉ các tàu thương mại và những bên hợp tác với Iran mới được hưởng cơ chế này. Ông đồng thời tuyên bố tuyến hàng hải này sẽ tiếp tục đóng cửa đối với các nhà khai thác mà Tehran gọi là “dự án tự do”.

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 27/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết tại cuộc họp BRICS ở Ấn Độ hôm 15/5 rằng Tehran đã nhận được tín hiệu cho thấy chính quyền Trump sẵn sàng nối lại đàm phán, theo hãng tin AFP.

Dù bày tỏ hoài nghi sâu sắc về thiện chí của Washington, nhưng ông Araghchi khẳng định Iran vẫn sẽ tham gia đối thoại nếu Mỹ thực sự nghiêm túc và sẵn sàng hướng tới “một thỏa thuận công bằng và cân bằng”.

Ông cũng nhấn mạnh Tehran hoan nghênh mọi đề xuất hỗ trợ chấm dứt xung đột từ các quốc gia khác, trong đó có Trung Quốc.

Căng thẳng trên biển chưa hạ nhiệt

Hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran ngày 17/5 cho biết ngày càng nhiều quốc gia đang tìm cách đạt được sự chấp thuận của Tehran để tàu thuyền được phép đi qua tuyến hàng hải này.

Cơ quan Phát thanh - Truyền hình Cộng hoà Hồi giáo Iran (IRIB) cho biết tàu từ Trung Quốc, Nhật Bản và Pakistan đã được phép lưu thông, trong khi “một số quốc gia châu Âu” cũng đang đề nghị cơ chế tương tự.

Mỹ - Trung hé lộ khác biệt lập trường

Các quan chức Mỹ và Trung Quốc đưa ra những mô tả không hoàn toàn giống nhau về quan điểm của Bắc Kinh sau cuộc đàm phán hôm 14/5.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với Bloomberg Television ngày 15/5 rằng giới chức Trung Quốc đã thể hiện rõ mong muốn eo biển Hormuz được mở lại mà không đi kèm bất kỳ hạn chế nào.

“Điều vô cùng quan trọng với Trung Quốc là eo biển Hormuz phải được mở, không thu phí và không bị kiểm soát quân sự. Điều đó đã được nêu rõ trong cuộc họp và chúng tôi hoan nghênh lập trường này”, ông nói.

Tuy nhiên, thông cáo của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cùng ngày chỉ kêu gọi sớm nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz, mà không đề cập tới vấn đề thu phí.

Tổng thống Trump cân nhắc phương án quân sự

Về phần mình, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội ngày 15/5 rằng các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran “sẽ tiếp diễn”.

Phát biểu với báo giới trên chuyên cơ Không Lực Một, ông cũng bác bỏ hoàn toàn đề xuất hòa bình mới nhất từ Tehran. Nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng nếu không hài lòng với câu đầu tiên của một đề nghị, ông sẽ “vứt bỏ ngay”.

Tuy nhiên, đà tăng mạnh của giá dầu do eo biển Hormuz bị phong tỏa đang gây tác động tiêu cực tới tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump. Kênh CNN cho biết nội bộ Washington hiện chia rẽ về bước đi tiếp theo.

Một số quan chức ủng hộ cách tiếp cận cứng rắn hơn, bao gồm các đòn tấn công có mục tiêu, trong khi nhóm khác muốn tiếp tục ưu tiên giải pháp ngoại giao.

Cục diện tiếp theo ra sao?

Tâm điểm ngoại giao nhiều khả năng sẽ tiếp tục hướng về Bắc Kinh trong những ngày tới, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin dự kiến thăm Trung Quốc trong hai ngày 19 - 20/5. Vấn đề Trung Đông được cho là sẽ chiếm vị trí đáng kể trong các cuộc trao đổi giữa ông Putin và ông Tập Cận Bình.

Trong khi đó, tờ Financial Times cho biết Saudi Arabia đã bắt đầu thảo luận với các nước láng giềng về khả năng xây dựng một hiệp ước không tấn công với Iran, lấy cảm hứng từ Hiệp định Helsinki thời Chiến tranh Lạnh.