Hội thảo chính sách sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Tham dự Hội thảo có đại diện Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Ủy ban Tư pháp và Pháp luật của Quốc hội; Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Văn phòng Chính phủ, các bộ, ban, ngành, UBND các tỉnh/thành phố, các tổ chức quốc tế, các tổ chức chính trị - xã hội; các Vụ, Cục của Bộ Y tế…

Quang cảnh Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Phát biểu tại Hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia cho biết, Hội thảo là một bước trong quy trình pháp lý và là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, Dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất. Sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có xu hướng giảm. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia phát biểu khai mạc tại Hội thảo

Hiện Việt Nam vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, và nếu tính cả các tổn thất môi trường, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm. Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, đây không chỉ là vấn đề y tế mà còn là vấn đề của phát triển quốc gia.

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15: cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.

Bên cạnh đó, thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến, trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so quốc gia không áp dụng.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định, quan điểm của chúng ta rất rõ ràng: bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất; bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn… Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách. Đặc biệt, với sự đồng hành của các cơ quan thuộc Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, các tổ chức quốc tế và toàn xã hội, chúng ta sẽ xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, và tiến tới một Việt Nam khỏe mạnh hơn, bền vững hơn.

Bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu

Theo bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện WHO tại Việt Nam cho biết, thuốc lá hiện gây ra khoảng 12,5% số ca tử vong và tạo gánh nặng kinh tế tương đương khoảng 1% GDP. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng thuốc lá dạng này cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia chưa có quy định, trong khi các quốc gia áp dụng lệnh cấm có tỷ lệ sử dụng chỉ bằng 0,6 lần so với các quốc gia không có quy định.

WHO khuyến nghị Việt Nam cần đưa quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vào luật, đồng thời tập trung kiểm soát nguồn cung, ngăn chặn nhập lậu và buôn bán, đặc biệt trên môi trường mạng và khu vực gần trường học.

Theo bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia, Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá (Hoa Kỳ), kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi (theo Khoản 1b, Điều 25, Luật PCTHTL 2012.

Mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức (Khoản 2, Điều 9, Luật PCTHTL 2012), vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.

Khảo sát về tình hình bán, quảng cáo và trưng bày thuốc lá quanh 240 trường học tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, cho thấy, trong phạm vi bán kính 100m, xung quanh trường học, các điểm bán thuốc lá xuất hiện dày đặc. Trung bình có 13 điểm bán lẻ thuốc lá xung quanh mỗi trường.

Việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong tổng thể chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiểu quả.