“Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”

Tại Hội thảo, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thông tin, tại Kỳ họp Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đang diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã trao tặng giải thưởng Ngày Thế giới Không thuốc lá toàn cầu cho bốn cơ quan gồm: Vụ Pháp chế; Viện Chính sách và Chiến lược Y tế; Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai; Quỹ Phòng, chống tác hại của Thuốc lá, thuộc Bộ Y tế

Toàn cảnh Hội thảo cập nhật thông tin chủ đề ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới Không Thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Đây là thông điệp rất có ý nghĩa và mang tính thời sự sâu sắc. Ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi. Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, các hoạt động tài trợ, tiếp thị qua người nổi tiếng… đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Ths.Bác sĩ Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) phát biểu tại Hội thảo

Dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Hội thảo được thực hiện trong bối cảnh công tác bảo vệ sức khỏe Nhân dân đang đứng trước nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới và các hình thức quảng bá tinh vi nhắm tới giới trẻ.

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhờ sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và sự đồng hành tích cực của các cơ quan báo chí.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng các chính sách liên quan đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để: Xây dựng môi trường không khói thuốc; Kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá; Tăng cường cảnh báo sức khỏe; Hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; Nâng cao nhận thức cộng đồng; Bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine.

Các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là giải pháp y tế, mà còn là chính sách phát triển bền vững, đầu tư cho nguồn nhân lực và tương lai của đất nước. Mỗi biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và năng suất lao động của xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức: Tỷ lệ sử dụng thuốc lá còn cao ở nam giới; Tình trạng sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng gia tăng trong giới trẻ; Các hình thức quảng bá trên môi trường mạng ngày càng tinh vi; việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại một số nơi công cộng chưa thực sự hiệu quả. Các sản phẩm thuốc lá và nicotine hiện nay không còn chỉ xuất hiện dưới hình thức thuốc lá điếu truyền thống mà chúng được thiết kế với hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt, hình ảnh “công nghệ”, “hiện đại”, “ít hại hơn”, thậm chí được quảng bá thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng và các kênh tiếp cận rất gần với thanh thiếu niên. Đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn đó là nicotine – một chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên.

Những con số hiện nay rất đáng suy nghĩ. Trên thế giới, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và cả chi phí môi trường. Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13–17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã lên tới 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới. Đây là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Nhờ sự quyết tâm và mạnh mẽ của Quốc hội thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Điều này cho thấy, để bảo vệ sức khỏe nhân dân nói chung và thế hệ trẻ nói riêng, chúng ta cần một khuôn khổ pháp lý toàn diện và mạnh mẽ. Chúng ta đang đứng trước một cơ hội quý báu.

Trong năm 2026, Bộ Y tế sửa và trình Chính phủ và Quốc hội Luật PCTH của TL. Việc sửa luật không chỉ nhằm xử lý những khoảng trống hiện hành, làm cho luật phù hợp hơn với thực tiễn mới mà còn nhằm bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua. Chính vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa hết sức quan trọng.

TS.Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại tham luận

Tại hội thảo, TS.Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại tham luận đưa ra quan điểm: “Vạch trần sức hấp dẫn giả tạo”- các chiến thuật tiếp thị thuốc lá và nicotin nhắm tới giới trẻ. Tổng quan các theo dõi ngành công nghiệp của Mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá trên thế giới (STOP).

Bên cạnh đó, Ths. Trần Thị Vân Ngọc, Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế cũng đưa ra các chính sách đề xuất trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá…