Khởi nghiệp của người cao tuổi: Tiềm năng, thực trạng và giải pháp

Khởi nghiệp là bắt đầu một công việc kinh doanh, một nghề nghiệp nhất định, trong một lĩnh vực nào đó. Khái niệm khởi nghiệp đã xuất hiện từ lâu và có sự khác biệt nhất định với “start-up”. “Start-up” mới chỉ xuất hiện trong thời gian gần đây, tuy có nhiều cách hiểu khác nhau, song đều có điểm chung là một khái niệm chỉ một nhóm người, hoặc một công ty cùng nhau triển khai một hoạt động chưa chắc chắn đã thành công, có độ rủi ro cao. “Start-up” thường đặc trưng bởi việc hướng đến tạo ra một sản phẩm, dịch vụ mới, trong những điều kiện mang tính rủi ro. Giữa “khởi nghiệp” và “start-up” tuy có quan hệ với nhau, song không hoàn toàn giống nhau: ?Khởi nghiệp? gắn liền với việc bắt đầu một công việc kinh doanh riêng, còn “start-up” chỉ hoạt động của một nhóm người, công doanh nghiệp. Ở nước ta, “start-up” thường được hiểu là các hoạt động khởi sự trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, gắn liền với thanh niên, thế hệ trẻ, những người bắt đầu hoạt động sản xuất kinh doanh.

Mô hình nuôi ong lấy mật cho thu nhập cao của NCT xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An

Những đặc điểm của hoạt động khởi nghiệp

Thứ nhất, khởi nghiệp diễn ra ở tất cả mọi lĩnh vực, ngành nghề sản xuất kinh doanh trong xã hội. Khởi nghiệp có thể gắn liền với các hoạt động của các chủ thể trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, trong các hoạt động truyền thống cũng như các ngành nghề mới, với phương thức, cách thức khác hẳn so với trước đây. Các lĩnh vực, hoạt động khởi nghiệp bao gồm rất nhiều hoạt động như: Kinh tế trang trại, chăn nuôi, nuôi trồng thủy hải sản, sản xuất ngành nghề thủ công, các ngành nghề môi giới việc làm, trung tâm môi giới gia sư, dịch vụ thẩm mỹ, dịch vụ cho thuê trang phục, dịch vụ chuyển phát nhanh, shipper, bán hàng online, tổ chức sự kiện, kinh doanh dịch vụ đám cưới, các trung tâm đào tạo ngoại ngữ, dạy nghề... Việc lựa chọn lĩnh vực, hoạt động dịch vụ kinh doanh nào tùy thuộc vào kiến thức chuyên môn, sự am hiểu nghề nghiệp, kinh nghiệm, sự nhạy bén của từng người tham gia hoạt động này.

Thứ hai, hoạt động khởi nghiệp có thể được thực hiện bởi bất cứ ai có khả năng lao động, là người trưởng thành, không phân biệt nam hay nữ, nông thôn hay thành thị, được đào tạo hay có kinh nghiệm chuyên môn nghề nghiệp gì, miễn là lựa chọn các hoạt động khởi nghiệp phù hợp, đem lại lợi ích và thu nhập cho bản thân, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, các ý tưởng khởi nghiệp thường gắn liền với thế hệ trẻ sáng tạo, ham học hỏi, luôn thử nghiệm các hoạt động kinh doanh, đòi hỏi sự năng động, đam mê, thậm chí phiêu lưu nhất định.

Mô hình NCT làm kinh tế giỏi của ông Vũ Hữu Lê, tỉnh Lào Cai

Thứ ba, mặc dù về nguyên tắc có thể được thực hiện bởi bất cứ ai, bất cứ người nào trong xã hội, song hoạt động khởi nghiệp cũng không phải dành cho tất cả mọi người. Những ý tưởng mới, những hoạt động kinh doanh được khởi sự ban đầu đối với các cá nhân diễn ra trong môi trường có tính cạnh tranh cao, trong điều kiện thông tin luôn được cập nhật đầy đủ, nhanh chóng dẫn đến hoạt động khởi nghiệp chỉ phù hợp với những người có bản lĩnh, dám làm chủ, chấp nhận áp lực và rủi ro kinh doanh cao. Do đó, khởi nghiệp chỉ có thể là hoạt động của một số người nhất định và cũng chỉ được thực hiện với những người có những điều kiện nhất định.

Thứ tư, khởi nghiệp gắn liền với việc làm và việc tạo việc làm trong xã hội. Đối với cá nhân khởi nghiệp, hoạt động này tạo ra cho họ một công việc, việc làm cũng như thu nhập cho chính họ và cho một số người nhất định. Đối với xã hội, bằng việc tạo ra việc làm cho bản thân và những người liên quan, khởi nghiệp có vai trò quan trọng trong việc góp phần tạo ra sự phát triển lành mạnh, giảm tỉ lệ thất nghiệp, duy trì sự ổn định xã hội, đóng góp cho sự tăng trưởng kinh tế của đất nước. Do đó, khởi nghiệp - hơn nữa, nói rộng ra phong trào khởi nghiệp - vừa có ý nghĩa nhân văn vừa có ý nghĩa kinh tế - xã hội rất lớn.

Thứ năm, do bản chất là hoạt động tự thân của các chủ thể, gắn liền với nền kinh tế thị trường, nên khởi nghiệp luôn mang tính năng động, sáng tạo, luôn thay đổi, cạnh tranh và đào thải, theo yêu cầu và quy luật của thị trường. Chính vì vậy, hoạt động khởi nghiệp đem lại cho các cá nhân, chủ thể nhiều cơ hội khởi sự, tồn tại, phát triển thành công cũng như nguy cơ thất bại và rủi ro, tùy thuộc vào kinh nghiệm, kiến thức, sự nhạy bén, năng động của mỗi người, cũng như tác động của quan hệ cung cầu và tín hiệu thị trường.

Những yếu tố cần thiết khi khởi nghiệp

Những đặc điểm trên đây đòi hỏi người khởi nghiệp cần có một số yếu tố nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra trong hoạt động của mình. Các yếu tố này bao gồm:

Một là, sự đam mê, xuất phát từ bản tính tự nhiên cũng như yêu cầu về việc làm, thu nhập của bản thân và gia đình. Quá trình hoạt động khởi nghiệp cũng đòi hỏi tính kiên định, kiên trì trong việc thực hiện phương án và mục tiêu đã đề ra ban đầu.

Hai là, năng lực sáng tạo, tạo ra sự khác biệt giữa chủ thể và đối thủ. Năng lực sáng tạo giúp chủ thể nhìn thấu yêu cầu, tín hiệu của thị trường, tìm ra nhu cầu về hàng hóa dịch vụ, trên cơ sở đó đề ra kế hoạch, chiến lược kinh doanh của mình. Kế hoạch này không cần phải là những ý tưởng kinh doanh hoàn toàn mới mẻ, chưa ai biết, hoặc nghĩ tới, mà có thể chỉ là suy nghĩ nắm bắt được những cơ hội hiếm hoi, nhất thời, tạo ra sự đột phá về kinh doanh trong những tình huống thuận lợi.

Ba là, hoạt động khởi nghiệp đòi hỏi phải có nguồn tài chính nhất định ở thời điểm ban đầu và cả trong quá trình tồn tại và phát triển. Đây là yếu tố giúp thiết lập và thực hiện kế hoạch kinh doanh, tạo đòn bẩy cho việc thành công của khởi nghiệp. Nguồn tài chính này có thể tự có hoặc do huy động và việc khai thác, sử dụng phụ thuộc vào kỹ năng quản trị. Người khởi nghiệp cần có kế hoạch tài chính rõ ràng, bao gồm nguồn vốn, chi phí, dòng tiền, lợi nhuận; đồng thời cũng chuẩn bị những rủi ro tài chính có thể xảy ra và phương án dự phòng.

Bốn là, những kiến thức cơ bản về chuyên môn cũng như những quy định pháp luật liên quan đến hoạt động khởi nghiệp. Bạn không thể kinh doanh một lĩnh vực ngành nghề nào đó mà không hiểu cơ bản về các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có liên quan. Những kiến thức về sản phẩm, công nghệ trong lĩnh vực khởi nghiệp, xu hướng tiêu dùng của xã hội, yêu cầu về nhân lực? là những yếu tố giúp cho người khởi nghiệp tránh được những thất bại không đáng có trong chuyên môn và những sơ hở về mặt pháp lý khi xảy ra các tranh chấp, rắc rối.

Năm là, kỹ năng lập kế hoạch, nhằm định hướng cho hoạt động kinh doanh trong quá trình khởi nghiệp. Điều này rất quan trọng, nhằm phân bổ nguồn lực nhân sự và tài chính trong thời gian ngắn hạn (1-2 năm) đến trung hạn (3-5 năm), cũng như dự kiến phát triển chiến lược của doanh nghiệp trong suốt quá trình khởi nghiệp.

Sáu là, kỹ năng nghiên cứu thị trường. Thị trường quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp, do đó, việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá thị trường đóng vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng đến đầu ra của hàng hóa, dịch vụ kinh doanh, đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp. Các yếu tố cần được nghiên cứu là: Nhu cầu hiện tại và xu hướng của thị trường, tình hình cung cấp hàng hóa, dịch vụ trên thị trường, số lượng khách hàng tiêu thụ hay sử dụng sản phẩm, xu hướng, thị hiếu tiêu dùng của khách hàng, mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng loại, tốc độ tăng trưởng của hàng hóa, dịch vụ?

Cuối cùng là, kỹ năng quản trị doanh nghiệp nói chung và quản lý tài chính nói riêng. Khi khởi nghiệp, cần có tư duy tổng thể về các yếu tố đầu vào (nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết?) và các yếu tố đầu ra (chi phí tiêu hao về khấu hao trang thiết bị và tài chính, doanh thu, lợi nhuận?), trên cơ sở đó cân đối các hoạt động cho phù hợp. Cũng cần lưu ý đến kết quả khởi nghiệp ban đầu khi chưa có doanh thu hoặc doanh thu chưa đủ bù đắp nguồn lực đầu tư, từ đó dự liệu thời gian và kế hoạch chi tiết trong kinh doanh. (Còn nữa)