Khủng hoảng lương thực do cuộc chiến Ukraine chưa lan tới vùng Vịnh?

Theo kênh CNN, khủng hoảng lương thực khiến một số nước phải nhập khẩu lương thực ở Trung Đông bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Liban phải đối phó với cuộc khủng hoảng bánh mì. Yemen ở giai đoạn mất an ninh lương thực nặng nề nhất, còn Ai Cập đang vất vả kiềm chế giá bánh mì. Thế nhưng, ở những quốc gia khác, thậm chí còn khô cằn hơn Trung Đông, khủng hoảng lương thực dường như chưa “gõ cửa”.

Các nhà lãnh đạo các nước Arab ở vùng Vịnh - nơi có chưa đầy 2% diện tích đất canh tác và phải nhập khẩu 85% lương thực - dường như đã chuẩn bị kĩ lưỡng cho cuộc khủng hoảng lương thực này. Theo các nhà phân tích, bí mật nằm trong chiến lược kéo dài hàng thập kỉ về an ninh lương thực và các nguồn lực để thực hiện chiến lược.

Theo Chỉ số An ninh Lương thực Toàn cầu, Qatar là quốc gia có an ninh lương thực cao thứ 24 trên thế giới tính đến năm 2021, xếp hạng cao nhất trong số các quốc gia Arab vùng Vịnh. Kuwait, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Oman và Bahrain lần lượt xếp sau. Saudi Arabia đứng ở vị trí 44.

Qatar đứng đầu vùng Vịnh về an ninh lương thực

Các quốc gia vùng Vịnh nằm ở những khu vực khô cằn nhất của Bán đảo Arab, không thích hợp để phát triển nông nghiệp diện rộng do nhiệt độ cao, khan hiếm nước, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Các quốc gia vùng Vịnh không có lựa chọn nào khác ngoài việc phụ thuộc vào nhập khẩu, phải đối mặt với các nguy cơ do gián đoạn nguồn cung và tăng giá.

Các nhà phân tích cho biết, mặc dù các quốc gia vùng Vịnh đã lên kế hoạch cho an ninh lương thực từ những năm 1990, nhưng hồi chuông cảnh báo đã gióng lên năm 2008, khi tiền chi cho nhập khẩu lương thực tăng vọt trong bối cảnh lạm phát toàn cầu sau cuộc khủng hoảng tài chính năm đó.

Nguồn cung cấp thực phẩm ở vùng Vịnh bấp bênhsau khi một số nước xuất khẩu lương thực ban hành lệnh cấm xuất khẩu để bảo vệ nguồn cung của chính mình. Theo Economist Intelligence Unit, cú sốc này đã tác động mạnh đến chính sách nông nghiệp và lương thực của khu vực.

Ngày nay, các quốc gia vùng Vịnh đang thực hiện cách tiếp cận khác nhằm hướng tới khả năng tự cung tự cấp, đặc biệt là sau những lo ngại về an ninh lương thực do đại dịch Covid-19 gây ra. Từ các nhà máy khử muối, nông nghiệp tiết kiệm nước đến tăng cường canh tác thủy canh và mua đất nông nghiệp ở các nước đang phát triển, các quốc gia vùng Vịnh đã và đang chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp. Chiến lược này đã có hiệu quả trong cuộc khủng hoảng hiện nay.

Các nhà phân tích cho biếtngoài các chiến lược an ninh lương thực, các quốc gia vùng Vịnh còn có vị trí kinh tế vững chắc hơn nhiều so với các nước láng giềng Trung Đông và do đó có thể không chịu ảnh hưởng do gián đoạn nguồn cung cấp thực phẩm.

So với các nền kinh tế khác trong khu vực, người dân ở vùng Vịnh cũng chi ít tiền mua thực phẩm hơn trong tiêu dùng. UAE có riêng một bộ phụ trách an ninh lương thực và bộ này đã khởi động chiến lược an ninh lương thực quốc gia vào năm 2018. Mục tiêu là đưa quốc gia này vào top 10 trong Chỉ số An ninh Lương thực Toàn cầu vào năm 2051.

Qatar đưa ra chiến lược an ninh lương thực quốc gia, nhấn mạnh vào đa dạng hóa và lập kế hoạch dự phòng. Do phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thực phẩm từ các nước láng giềng, trong đó nước này nhập 400 tấn sữa tươi và sữa chua mỗi ngày qua biên giới với Saudi Arabi, Qatar phải xây dựng các ngành sữa trên sa mạc để tự sản xuất sữa…

Rõ ràng, an ninh lương thực là một trong những lí do chính gây bất ổn chính trị ở Trung Đông, đặc biệt là Bắc Phi - nơi diễn ra cuộc nổi dậy Mùa Xuân Arab năm 2011 khiến nhiều chính phủ bị lật đổ. Do đó, bảo đảm an ninh lương thực có ý nghĩa quan trọng với chính phủ các nước.