Người giữ rừng cho xanh màu hy vọng

Người giữ rừng không công

Đó là ông Hồ Văn Chiến, 67 tuổi ở thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị. Ông vẫn miệt mài đi tuần rừng mỗi tháng vài ba lần cùng lứa trẻ của thôn.

Thôn của ông nằm lưng chừng trên dãy Trường Sơn với gần 140 hộ dân sinh sống, chủ yếu là người dân tộc thiểu số Vân Kiều sống dựa vào rừng. Từ xa xưa, những cánh rừng tự nhiên chính là nguồn lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh, nguồn nước sinh hoạt và vật liệu để làm nhà… Vì vậy, cộng đồng nơi đây luôn coi rừng là nơi thiêng liêng.

Ông Hồ Văn Chiến.

Năm 2017, Ban quản lý rừng cộng đồng thôn Chênh Vênh thành lập, được bàn giao quản lý 676 ha rừng tự nhiên. Ngay từ lúc nhận rừng, người dân trong thôn đã họp bàn chọn ra người có uy tín nhất để tổ chức bảo vệ và phát triển rừng ở địa phương. Thời điểm đó, ông Chiến được mọi người tin tưởng bầu làm Trưởng Ban quản lý rừng cộng đồng thôn. Ông tự nhủ sẽ đem hết tâm sức của mình quyết cùng bà con giữ cho rừng Chênh Vênh mãi xanh tươi.

Ban quản lý rừng được thành lập với 4 người trong ban quản lý và 3 người giao trách nhiệm giám sát, còn lại được chia làm 7 tổ bảo vệ rừng, mỗi tổ 5 người. Tất cả đều là người đồng bào Vân Kiều. Mỗi tháng, Ban quản lý rừng thôn Chênh Vênh tổ chức 3 - 4 lần đi tuần tra rừng, mỗi chuyến 5 người và tùy theo khu vực đi tuần, nơi nào có điểm nóng, nghi ngờ bị phá hoại thì sẽ tăng cường thêm tổ khác đi thường xuyên với số người đông hơn. Gọi là ban quản lý rừng nhưng nhiều năm qua ban tự lập này của thôn Chênh Vênh làm việc bằng tinh thần tự nguyện, hoàn toàn không có kinh phí.

Giữ màu xanh cho mai sau

Từ khi các tổ công tác quản lý, bảo vệ rừng của thôn ra đời, ý thức của người dân trong thôn được nâng cao nên nhiều cánh rừng đang dần tái sinh và phát triển, nhất là các loài cây bản địa như dổi, sến, chua sót, ngát… Bằng uy tín của mình, ông Chiến thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân trong thôn nâng cao ý thức bảo vệ rừng, giải thích cho người dân hiểu rừng chính là cuộc sống, là lá chắn bảo vệ cho bản làng bình yên. Không chỉ vận động, tuyên truyền, ông Hồ Văn Chiến còn tổ chức các cuộc họp thôn để cùng bà con bàn bạc, thống nhất xây dựng quy chế hoạt động nhằm quản lý, bảo vệ rừng tốt nhất. Ông vận dụng, lồng ghép những phong tục, tập quán của người Vân Kiều vào quy chế, gắn trách nhiệm của các vị già làng, trưởng bản, các ban, ngành, đoàn thể ở thôn… để huy động sức mạnh của cả cộng đồng. Cách làm của ông vừa hợp tình, thuận ý nên tạo được sự ràng buộc chặt chẽ cũng như sự đồng thuận cao trong cộng đồng.

Người dân và cán bộ dự án tham quan hiện trạng rừng cộng đồng ở thôn Chênh Vênh.

Với phương châm “mưa dầm thấm lâu”, ông Chiến tận dụng mọi thời gian có thể để tuyên truyền, vận động bà con về bảo vệ rừng như thông qua các buổi họp thôn, các buổi trò chuyện sau giờ lên nương rẫy. Cách tuyên truyền của ông hợp tình, hợp lý nên nhận được sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Ông Chiến chia sẻ, việc tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ rừng không đơn giản, bởi người dân ở đây vốn có thói quen tự do vào rừng săn bắt thú, chặt cây rừng về làm nhà cửa. Vì thế, sau rất nhiều lần họp thôn, ban quản lý mới xây dựng được quy chế hoạt động. Các thành viên cũng được tham gia một số lớp tập huấn về rừng, về tín chỉ carbon rừng.

Ban quản lý rừng được thành lập gần 10 năm, thì cũng chừng ấy thời gian ông Chiến đảm nhiệm vị trí Trưởng ban Quản lý. Là người cao tuổi và người có uy tín tại địa phương, ông tiên phong trong việc bảo vệ rừng, người trẻ cứ theo ông để giữ rừng như cách người già truyền lại cho lớp trẻ những kinh nghiệm với rừng. Kinh tế gia đình dựa vào nghề nông, hằng ngày đều phải lên nương rẫy, khá bận rộn nhưng ông Chiến luôn dành thời gian cho việc bảo vệ rừng. Ông lên kế hoạch tuần tra, bảo vệ rừng của ban quản lý rất cụ thể. Tùy theo tình hình thời tiết mà tháng nào, mùa nào thì cần nhiều lượt tuần tra rừng hơn, mỗi lần tuần tra cần bao nhiêu người tham gia. Sau mỗi lần tuần tra, trường hợp phát hiện điều gì bất thường như có dấu hiệu khai thác rừng, săn bắt thú trái phép thì ông báo ngay cơ quan chức năng để có hướng xử lý kịp thời.

Nhờ bảo vệ tốt rừng tự nhiên, cộng đồng người Vân Kiều ở thôn Chênh Vênh đã góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trường, tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho hàng trăm hộ dân, trong đó có việc phát triển làng du lịch cộng đồng Chênh Vênh mỗi năm đón trên 30.000 du khách.

Ông Hồ Văn Thuần, Trưởng thôn Chênh Vênh cho biết, rừng ở thôn Chênh Vênh trở thành một trong hai cánh rừng do cộng đồng bảo vệ đầu tiên của Việt Nam được cấp chứng chỉ. Nhờ làm tốt công tác bảo vệ rừng, năm 2025, người dân trong thôn được chi trả hơn 340 triệu từ tiền phí phát thải nhà kính tín chỉ carbon và Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giai đoạn 2021-2025, góp phần hỗ trợ phát triển kinh tế cho từng gia đình…