Núi Voi cao khoảng 200m so với mặt nước biển, có dáng hình như một chú voi khổng lồ quỳ quay đầu về hướng Bắc. Ngọn núi nằm ở vị trí đầu tiếp giáp với huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây (cũ), cửa ngõ đi vào Chùa Hương (nay thuộc TP Hà Nội), lại có đường giao thông thủy, bộ chạy ngang qua (sông Đáy và quốc lộ 21B), rất thuận tiện để ghé thăm thắng cảnh này.
 |
Từ quốc lộ 21B rẽ vào con đường rải đá dăm ngoằn ngoèo tầm vài trăm mét là đến chân núi, ở đây du khách được chiêm ngưỡng phong cảnh hùng vĩ của núi rừng soi bóng xuống mặt hồ nước trong xanh rộng khoảng 70 mẫu (hồ này còn được gọi là vực Chùa Ông). Không gian trong những ngày đẹp trời đầy nắng và gió đượm mùi hương thơm ngát tỏa ra từ ngôi đền Tiên Ông nằm ở lưng chừng núi. Đường lên núi được xây lát bằng gạch, đá thành bậc thang rộng rãi uốn lượn, hai bên rợp bóng hàng cây tùng xen kẽ với những cây cổ thụ khác. Tùng ở đây được trồng khá nhiều, thân mọc thẳng vươn cao trên nền đất đá khô cằn mà luôn xanh tươi trước mùa gió mưa, bão táp. Người xưa thường lấy cây tùng làm biểu tượng cho sự kiên cường, hiên ngang vượt qua thử thách, mang ý nghĩa trường thọ, nhân cách ngay thẳng của con người và mang lại sự bình yên trong cuộc sống, được xếp vào một trong bốn loại cây quý (tùng, trúc, cúc, mai - đề tài phổ biến của tranh tứ quý).
Khi leo hết 108 bậc, du khách sẽ đến với không gian khá uy nghi, trầm mặc trong khói hương và âm thanh của chuông đền Tiên Ông vang vọng giữa núi rừng. Từ đây có thể phóng tầm mắt về hướng Đông Bắc để ngắm dải núi đất Đọi Sơn với ngôi cổ tự Long Đọi Sơn mang đậm dấu ấn văn hóa thời Lý (cách xa khoảng 20km, nay thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình), hoặc chiêm ngưỡng vẻ đẹp của quốc lộ 21B chạy qua như một dải lụa vắt ngang những xóm làng bình yên giữa đồng lúa chín vàng vào mùa thu hoạch.
Đền Tiên Ông trên Núi Voi từng được mệnh danh là “Nam Thiên đệ nhất từ” được xây dựng vào thời vua Trần Nhân Tông (1278 - 1293), thờ Đức Thánh Tiên Ông, húy là Nguyễn Mãn Nguyện. Cha của ngài vốn người họ Nguyễn quê ở Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh cũ (nay thuộc phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh mới), được phong tướng quốc công triều nhà Trần; mẹ của ngài quê ở làng Thịnh Đại, xã Đại Phong, huyện Kim Bảng (nay thuộc phường Kim Bảng, tỉnh Ninh Bình).
 |
| Chùa Ông là một trong những ngôi chùa cổ kính tại Hà Nam |
Tương truyền, Đức Thánh Tiên Ông từng đi tầm sư học đạo ở nhiều nơi, có nhiều phép thuật thần thông biến hóa, luôn cứu giúp dân nghèo lúc hoạn nạn, có công lớn trong việc hộ quốc lúc lâm nguy bởi giặc ngoại xâm. Đất nước thanh bình, ngài đã lựa chọn vùng “Bát cảnh sơn” làm nơi tu hành, tiếp tục cứu nhân độ thế và dạy dỗ dân làng. Khi đắc đạo, ngài hiển thánh hóa thân vào cây “Đại nại”. Để tưởng nhớ công ơn của ngài, người dân địa phương đã lập đền thờ trên Núi Voi, tạc tượng ngài bằng thân gỗ cây “Đại nại” nghinh rước vào hậu cung đền phụng thờ. Ngài được vua Trần Dụ Tông và vua Lê Thái Tổ phong sắc là “Nam Thiên đại thành hoàng Thánh tổ Thiên Vương Bồ Tát”. Riêng vua Lê Thái Tổ còn ban tặng ngài một bộ loa giá có đề 5 chữ “Lê Thái Tổ khâm ban”. Hằng năm, cứ vào dịp mở lễ hội (15 tháng 6 âm lịch), Nhân dân thập phương về đây lễ bái tưởng nhớ công lao và ngày hóa của ngài, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt bội thu.
Đền Tiên Ông rất linh thiêng bởi truyền thuyết địa phương còn lưu truyền về Bảng nhãn Lê Quý Đôn và Thám hoa Nguyễn Huy Oánh (thời Lê Trung Hưng) đều là con cầu tự ở đền này. Một điều huyền bí đặc biệt là ở pho tượng đồng thờ trong hậu cung: Thời loạn lạc nhiều lần giặc giã vào phá đền hòng cướp pho tượng đồng nhưng không thể mang tượng đi được; ngay cả vị võ quan thời Lê Trung Hưng là Nguyễn Hữu Chỉnh từng vào đền hòng phá tượng lấy đồng để đúc tiền cũng không thành bởi xảy ra nhiều điềm gở lạ mà phải chùn tay.
Công trình kiến trúc đền Tiên Ông gồm 3 tòa: Tiền đường, cung đệ nhị và hậu cung. Tòa tiền đường thiết kế theo lối chồng diêm 8 mái với những góc đao cong vút, mềm mại, trang trí đề tài phượng chầu càng tô đậm thêm vẻ cổ kính uy nghiêm của ngôi đền. Trong đền còn lưu giữ nhiều câu đối, đại tự ca ngợi công đức của Thánh Tiên Ông cùng một số đồ thờ có giá trị văn hóa đặc sắc, nhất là hai pho tượng (một bằng gỗ và một bằng đồng) đặt trong hậu cung. Đây là hai pho tượng đẹp, tiêu biểu cho nghệ thuật tạc, đúc tượng của cha ông ta để lại.
Đi sâu vào trong núi, du khách còn bất ngờ trước vẻ đẹp độc đáo, lạ thường của thiên nhiên. Ở bình độ cao chừng từ 40 đến 50m, giữa ba bề là núi, tạo thế như một chiếc ngai quay hướng Đông Nam; phía dưới là một hồ nước rộng lớn nổi lên những hòn núi nhỏ như một vịnh Hạ Long trên cạn. Tại đây xưa kia còn có một ngôi chùa trăm gian, trăm phật như tòa lâu đài mọc giữa núi rừng; đó là chùa Tam Giáo, nơi tu hành đắc đạo của Thánh Tiên Ông. Ngày nay chùa không còn được như xưa bởi chiến tranh và sự bào mòn của thời gian. Cách chùa không xa có dòng suối nước chảy róc rách suốt đêm ngày; vào mùa nước, suối thành thác tung bọt trắng xóa tuôn xuống mặt hồ; nước suối ấm vào mùa đông, mát rượi vào mùa hè. Du khách sau khi lễ phật và thưởng ngoạn cảnh chùa, tắm mình dưới dòng nước suối nơi đây chắc chắn sẽ cảm nhận được sự thấm đượm tinh túy của đất trời và hương hoa núi rừng.
Chưa hết, du khách có thể lên chơi ở hang Dơi, nghe dơi vỗ cánh tựa như khúc nhạc thiên nhiên…, rồi vào hang Xi xuyên qua núi ngắm nhìn thỏa thích từng đàn cá nheo, cá chép bơi lượn dưới làn nước trong xanh. Xa hơn chút nữa là ngọn núi Vân Mộng và Thắng Lãm cùng với chùa Vân và chùa Thắng nằm cheo leo giữa lưng đèo. Đến đây du khách có thể leo thung Danh nhiều dốc đá, thấy chồn chân mỏi gối mà lòng vẫn muốn leo trèo để còn thưởng thức rừng hoa đại nở trắng ngang trời, cùng hương thơm ngào ngạt của hoa náng lẩn trong tiếng chim ca, vượn hót vang khắp cả núi rừng. Chiều về dưới chân núi, du khách nghỉ ngơi thư giãn ven vực Chùa Ông. Từng làn gió nồm nam thổi tới, mặt hồ gợn sóng khiến du khách lưu mãi trong lòng những trải nghiệm đáng nhớ về một vùng quê yên ả thanh bình nơi đây.
Núi Voi cùng với “Bát cảnh sơn” nơi đây thực sự trở thành tiềm năng thiên nhiên có giá trị cho du lịch sinh thái, du lịch văn hóa phát triển tốt trong quần thể di tích và danh thắng khu vực phía Bắc tỉnh Ninh Bình: Khu du lịch quốc gia Tam Trúc, chùa Bà Đanh - Núi Ngọc, Đền Trúc - Ngũ động Thi Sơn.
