Cuộc đời bé Na từ khi sinh ra đã nổi trôi như dòng nước lũ, tuổi thơ bên bà ngoại lại cô đơn như dòng nước cạn. Căn nhà tranh nơi hai bà cháu nương náu quanh năm hắt hiu, mưa gió tấp vào như muốn xô gục tất cả. Bà ngoại già yếu, chân run run, còn bé Na 5 tuổi đã biết quét sân, biết đốt bếp, biết bắc nồi lên để rau cháo qua ngày.
Tuổi thơ của Na chưa từng biết đến tiếng cười rộn rã của bè bạn. Nó chỉ quanh quẩn bên bà, quanh quẩn trong khoảng sân đất loang lổ cỏ dại. Thỉnh thoảng, tiếng trẻ con đầu xóm chạy về gọi nhau đi chơi, bé Na chỉ biết đứng xa xa nhìn theo, tay bấu chặt vạt áo rách cũ… nó cứ nhìn theo mà không dám hòa cùng.
Đêm ấy, một đêm bỗng dưng Na nghe pháo bông rộn rã từ xóm trên vang xuống, tiếng trống ếch tung tung... Bé mở cửa bước ra ngõ. Trời sáng trong, trăng tròn như chiếc mâm ngọc đang treo giữa trời. Từ cuối con đường đất uốn cong, từng nhóm trẻ con tay cầm đèn ông sao đủ màu sắc chạy ùa qua, tiếng reo hòa như một khúc nhạc vui mà bé chưa từng chạm đến.
 |
| Minh hoạ Bá Hiệp |
Bé Na đứng ngẩn ngơ không rõ chuyện gì?
- Vui Trung thu đi nào - Một đứa trẻ chạy ngang qua ngõ reo lên.
“Đêm Trung thu…” - bé Na lẩm bẩm theo. Chưa bao giờ bé Na có một cái đèn. Cũng chưa bao giờ bé dám xin bà điều gì, vì nghèo đến mảnh vải lành cũng hiếm. Na có biết gì đâu, Trung thu là gì nhỉ...?
Na lùi vào căn nhà vắng ngắt, nơi ngọn đèn dầu leo lét lay theo gió rồi vụt tắt. Bà ngoại ngủ sớm vì mệt, còn bé nằm cuộn trong chăn như con cún nhỏ, lắng nghe tiếng trống múa lân mơ hồ ngoài xa. Mắt bé cay xè.
Nhưng rồi đột nhiên, từ đầu ngõ vọng lại tiếng hát lanh lảnh nó cứ to dần: “Tết Trung thu rước đèn đi chơi, em rước đèn đi khắc xóm làng... Chiếc đèn ông sao sao năm cánh tươi màu…” Bé Na bật dậy. Ngoài sân, cả một đoàn người đang tiến lại: Đèn ông sao sáng rực, tiếng trống lân rộn ràng, những khuôn mặt trẻ trung của các anh chị đoàn viên đang mỉm cười nhìn vào trong nhà.
Một chị thanh niên bước đến trao cho Na chiếc đèn ông sao đỏ thắm, tay kia đặt vào tay bà ngoại gói bánh Trung thu nho nhỏ.
- Chúng cháu đến thăm và tặng quà cho hai bà cháu ạ. Chúc bé Na, Trung thu vui vẻ!
Bé Na đứng chết lặng. Lần đầu tiên trong đời, bé cầm một chiếc đèn đúng nghĩa. Ánh đèn hắt lên gương mặt ngây thơ khiến mắt bé long lanh như có trăng ở trong. Na ngượng ngùng cười...
Đó là Trung thu đầu đời của Na khi nó cảm nhận được. Một Trung thu rực sáng giữa bóng tối chật hẹp nhiều năm trong căn nhà tranh tĩnh lặng.
Na lớn lên trong sự cứng cỏi của người thiếu vắng gia đình nhưng đầy lòng nhân hậu. Hết cấp hai, Na vào đội thiếu niên rồi làm cán bộ đoàn, rồi xung phong tham gia lực lượng dân công hỏa tuyến. Cuộc đời Na chưa từng gặp may, nhưng cô luôn sống trọn vẹn và chan hòa. Bà ngoại mất khi Na mới ngoài 20 tuổi. Cô nén đau, tiếp tục dồn sức cho công việc, cống hiến cho quê hương xóm làng khi trở về.
Rồi thời gian như nước chảy qua cầu. Không chồng, không con, Na về xã làm cán bộ, rồi về già giữ chức Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã. Người trong xã thương bà Na lắm, thương sự tận tụy và thương cả phận đời lặng lẽ của bà. Những tháng ngày làm công tác Hội, bà Na luôn là cán bộ gương mẫu luôn nêu cao tinh thần "Tuổi cao - Gương sáng", luôn là tấm gương cho con cháu noi theo.
Nhưng tuổi già đến như cơn mưa bất chợt. Ngoài 70 tuổi, bà Na đổ bệnh. Căn nhà nơi bà ở vẫn là căn nhà tranh cũ, dù đã sửa sang đôi chút, nhưng cái lạnh vẫn thấm vào từng hơi thở của bà. Bà nằm bẹp trên giường, xung quanh chỉ có tiếng gió rít qua mái lá, những đêm trở lạnh bà run bần bật, đôi mắt nhìn lên mái nhà mà ngỡ mình đang bị bỏ lại một mình giữa cõi đời rộng lớn mênh mông.
Nhiều đêm, bà nghe tiếng mưa gõ bồm bộp lên mái nhà, lòng thổn thức nhớ bà ngoại, nhớ tuổi thơ cơ cực, nhớ những ngày mở đường trong bom đạn, nhớ những hội viên Hội Người cao tuổi và bà nhớ cái đêm Trung thu đầu tiên - đêm mà cộng đồng thanh thiếu niên kéo đến căn nhà tranh này để soi sáng cả cuộc đời bé gái bé bỏng.
Đã nhiều đêm nằm trong căn nhà tranh lạnh lẽo, tĩnh lặng. Rồi một đêm trăng sáng, dẫu sức đã yếu đến mức không thể ngồi dậy, bà đã nghe thấy một thứ âm thanh rất quen: Tiếng trống lân. Lúc đầu xa xăm, sau gần dần, rồi tiếng hát trẻ con lanh lảnh vang lên dưới mái hiên. “Tết Trung thu rước đèn đi chơi, em rước đèn đi khắc xóm làng... Chiếc đèn ông sao sao năm cánh tươi màu…”
Bà Na dụi mắt. Bên ngoài nhà là cả một dòng ánh sáng lung linh của đèn ông sao, của đèn lồng đèn giấy kéo quân, của những khuôn mặt hồn nhiên tươi cười và cả đội múa lân nhày múa rộn ràng ngoài sân...
- Chúng cháu đến thăm và chúc Trung thu bà Na ạ!
Một nam thanh viên bước vào, đặt chiếc giỏ quà nhỏ lên bàn. Bọn trẻ ríu rít múa lân trước sân đất nhỏ của bà, tiếng trống, tiếng hát, tiếng cười như kéo cả trời Thu vào căn nhà xưa cũ ấy. Bà Na không tin vào mắt mình cứ tưởng giấc mơ khi lúc mình 5 tuổi. Hai hàng nước mắt bà chảy dài trong niềm vui hạnh phúc.
- Cha ôi! Lại một Trung thu nữa… - Bà thì thầm. - Y như cái Trung thu năm xưa…
Trong khoảnh khắc ấy, bà Na như được sống lại tuổi thơ của mình. Và đêm nay, một đêm Trung thu nữa, bà cười rất nhiều. Khuôn mặt già nua sáng bừng dưới ánh trăng, và ai cũng thấy bà như trẻ lại vài chục tuổi.
Đó là đêm Trung thu thứ hai trong đời, và cũng là đêm Trung thu cuối đời của bà Na.
Sáng hôm sau, khi mặt trời còn chưa lên khỏi rặng tre ở xóm Trại, bà con đã chuyền tai nhau: Bà Na mất rồi, bà đã ra đi nhẹ như một cơn gió. Trên bàn nhỏ cạnh giường, chiếc đèn ông sao đêm qua các cháu tặng vẫn còn nguyên ánh sáng của đêm Rằm trong trái tim bà.
Một cuộc đời mồ côi, vất vả, không nhiều hạnh phúc, nhưng có hai lần ánh sáng Trung thu đến đúng lúc nhất, ấm áp nhất - hai lần thắp lên niềm tin vào tình người. Và khi ra đi, bà mang theo ánh sáng đó như mang theo trọn vẹn một đời yêu thương không lời. Bà con xóm Trại thương bà Na lắm: Bà ấy đã đi theo ánh trăng vàng mãi mãi mà không phải đợi Trung thu mùa sau nữa...
