Người cao tuổi Việt Nam - Động lực phát triển kinh tế và xã hội

Theo đó, NCT là một nguồn lực gắn liền với sự hình thành và phát triển của “kinh tế bạc”. Đây là lớp người đã cơ bản hoàn thành trách nhiệm với gia đình - những lao động chính từng nuôi sống và giáo dục con cái trưởng thành; nhiều người đã trải qua quá trình cống hiến trên các cương vị công tác khác nhau trong hệ thống chính trị, nay trở thành lực lượng “tự do” trong khởi nghiệp và tạo việc làm. Họ thực sự là chủ thể của sự phát triển “Kinh tế bạc”.

1.3. NCT chủ động, sáng tạo tổ chức triển khai thực hiện Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”

Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/2/2025 đã khẳng định vai trò, vị thế của NCT trong cuộc cách mạng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn - xu hướng mới của nền kinh tế toàn cầu.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, hiện có khoảng 50% NCT ở nông thôn vẫn tham gia sản xuất nông nghiệp với các hoạt động như: Trồng cây ăn quả, rau củ sạch, cây công nghiệp; chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản; phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, tăng thu nhập, cải thiện đời sống gia đình.

Trong lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và làng nghề truyền thống, NCT đóng vai trò giữ nghề và truyền nghề tại nhiều làng nghề nổi tiếng như: Gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, tranh Đông Hồ, chế tác gỗ mĩ nghệ, mây tre đan, vàng bạc. Họ tham gia sản xuất các sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Phó Chủ tịch Thường trực Trương Xuân Cừ tặng quà NCT hoàn cảnh khó khăn tỉnh Lào Cai.

Trong lĩnh vực dịch vụ, NCT tham gia vào các hoạt động dịch vụ thương mại và dịch vụ cộng đồng như: Quản lí cửa hàng, siêu thị mini, dịch vụ ăn uống, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, giáo dục - đào tạo nghề, làm việc trong các hợp tác xã, CLB Liên thế hệ tự giúp nhau. Đặc biệt, nhiều NCT đã ứng dụng chuyển đổi số để kinh doanh trực tuyến, kết nối mạng xã hội và bán hàng qua các nền tảng thương mại điện tử.

Trong lĩnh vực du lịch, NCT tham gia phát triển du lịch cộng đồng, làm hướng dẫn viên tại chỗ, giới thiệu về lịch sử và văn hóa địa phương; phát triển mô hình homestay, du lịch trải nghiệm nông thôn. NCT tham gia du lịch xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên, vừa giúp gìn giữ bản sắc văn hóa, vừa tăng thu nhập cho gia đình.

Trong lĩnh vực thương mại tư nhân và kinh doanh tự do, NCT tiếp tục mở rộng buôn bán trong nhiều ngành nghề như mở cửa hàng tạp hóa, quán cà phê, tham gia chợ truyền thống, thương mại điện tử và kinh doanh đa ngành. Nhiều NCT tham gia hợp tác xã thương mại, hợp tác xã sản xuất, liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ và đặc sản địa phương.

Trong lĩnh vực giáo dục, khoa học và tư vấn, NCT tham gia giảng dạy, nghiên cứu, phản biện chính sách, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

NCT tham gia sản xuất, kinh doanh trên sáu lĩnh vực nêu trên đã góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế, tạo việc làm cho hàng triệu NCT tiếp tục lao động, tăng thu nhập, giảm gánh nặng an sinh xã hội; đồng thời, góp phần giữ gìn các giá trị truyền thống, lan tỏa tinh thần lao động, thúc đẩy cuộc cách mạng chuyển đổi số. Nhiều NCT đã thành công trong khởi nghiệp số, đưa sản phẩm truyền thống lên thị trường, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển bền vững. Đặc biệt, NCT tham gia sản xuất, kinh doanh đã đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước trong kỷ nguyên mới.

2. Dự báo và nắm bắt cơ hội đầu tư kinh tế vào các lĩnh vực chăm sóc, phụng dưỡng NCT để phát triển “Kinh tế bạc”

Dịch vụ chăm sóc sức khỏe và y tế chuyên biệt là lĩnh vực trọng tâm, có tiềm năng phát triển mạnh mẽ, bao gồm: Bệnh viện lão khoa và trung tâm y tế dành cho NCT. Với khoảng 95% NCT Việt Nam có bệnh nền, nhu cầu chăm sóc y tế, sức khỏe tại các bệnh viện lão khoa và trung tâm y tế chuyên sâu là hết sức cấp thiết. Các hoạt động trọng điểm gồm: Khám, chữa bệnh chuyên sâu cho NCT; quản lý bệnh mạn tính; phục hồi chức năng và điều trị dài hạn.

Ước tính đến năm 2030, nguồn lực đầu tư cho dịch vụ chăm sóc và phụng dưỡng NCT là rất đáng kể:

Bệnh viện lão khoa: 34 tỉnh, thành phố × 300 tỉ đồng = 10.200 tỉ đồng.

Trung tâm y tế cao tuổi: 34 tỉnh, thành phố × 200 tỉ đồng = 6.800 tỉ đồng.

Hiện nay, cả nước có khoảng 475 cơ sở chăm sóc NCT và các trung tâm bảo trợ xã hội đang chăm sóc khoảng 12.000 NCT (chiếm 0,7%). Nhu cầu được chăm sóc tại các trung tâm ngày càng cao. Mục tiêu đến năm 2030, khoảng 6% NCT (tương đương 1 triệu người) được chăm sóc bán trú, nội trú hoặc tại gia đình, trong đó:

Trung tâm chăm sóc ban ngày (bán trú): khoảng 60% (0,6 triệu người).

Trung tâm chăm sóc nội trú: khoảng 20% (0,2 triệu người).

Trung tâm chăm sóc tại nhà: khoảng 20% (0,2 triệu người).

Dự kiến đầu tư cơ sở vật chất:

Trung tâm chăm sóc bán trú (quy mô khoảng 500 người/trung tâm): 1.200 trung tâm × 50 tỉ đồng = 60.000 tỉ đồng.

Trung tâm chăm sóc nội trú (quy mô khoảng 200 người/trung tâm): 1.000 trung tâm × 60 tỉ đồng = 60.000 tỉ đồng.

Chi phí cho các hoạt động tại trung tâm:

Chăm sóc bán trú: 0,6 triệu người × 60 triệu đồng/năm = 3.600 tỉ đồng

Chăm sóc nội trú: 0,2 triệu người × 120 triệu đồng/năm = 2.400 tỉ đồng

Chăm sóc tại nhà: 0,2 triệu người × 60 triệu đồng/năm = 1.200 tỉ đồng

Ứng dụng công nghệ trong y tế: Khám sức khỏe định kỳ, cấp cứu, theo dõi điều trị từ xa, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin (IT), thiết bị đeo thông minh theo dõi huyết áp, đường huyết, nhịp tim…

Chi phí dự kiến cho chăm sóc y tế: 20 triệu lượt × 1 triệu đồng/năm = 20.000 tỉ đồng.

Tổng nguồn lực đầu tư cho dịch vụ chăm sóc và phụng dưỡng NCT, bao gồm bệnh viện lão khoa, trung tâm y tế và các mô hình chăm sóc, ước tính đến năm 2030 đạt khoảng 566.000 tỉ đồng.

3. Tham khảo kinh nghiệm phát triển “kinh tế bạc” của một số quốc gia trên thế giới

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, đến cuối năm 2024, Trung Quốc có 310 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 22% dân số Trung Quốc. Nền “Kinh tế bạc” đã đóng góp khoảng 6% GDP vào tăng trưởng chất lượng cao của nền kinh tế và dự kiến đến năm 2030 sẽ đạt 10% GDP (WTO Centre, 2024). Trung Quốc hiện xem “kinh tế bạc” là một trụ cột chiến lược mới, gắn với các lĩnh vực y tế, chăm sóc sức khỏe, công nghệ thông minh và tiêu dùng cho NCT, nhằm thích ứng với xu hướng dân số già hóa nhanh chóng.

Tại Nhật Bản, theo Báo cáo “Châu Á - Thái Bình Dương về già hóa dân số năm 2022 - Xu hướng, chính sách và thực tiễn” của Ủy ban Kinh tế và Xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP), số NCT (từ 60 tuổi trở lên) của Nhật Bản năm 2022 là 44,4 triệu người, dự kiến đến năm 2050 sẽ tăng lên 45,3 triệu người. Nền “Kinh tế bạc” của Nhật Bản đã trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế, trong đó nhóm dân số từ 65 tuổi trở lên đóng góp khoảng 20% GDP, tương đương 1.000 tỉ USD. Nhật Bản được coi là quốc gia tiên phong trong việc phát triển mô hình “xã hội siêu già”, nơi NCT không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là lực lượng sáng tạo, đóng góp vào sản xuất, dịch vụ và đổi mới công nghệ. (Mời xem tiếp kỳ sau)

Người cao tuổi Việt Nam - Động lực phát triển kinh tế và xã hội